tPočetna

 

Kapitalna ulaganja Mjesovitog Holdinga Elektroprivrede RS u 2007. godini

PROJEKTI NISU ZA ČEKANJE

OSTVARENI PROFIT U PRVIH DEVET MJESECI OVE GODINE OD BLIZU 16 MILIONA KM DAJE NAM ZA PRAVO DA U 2007. GODINI ZAPOČNEMO NEKOLIKO ZNAČAJNIH PROJEKATA - ISTIČE MR BLAGOJE ŠUPIĆ, V.D. IZVRŠNI DIREKTOR ZA EKONOMSKE, PRAVNE I OPŠTE POSLOVE.

TREĆINU PROIZVEDENE ELEKTRIČNE ENERGIJE, ILI OKO 1,5 MILIJARDU KILOVAT-ČASOVA, ERS IZVOZI NA DRUGA TRŽIŠTA.
 

U Elektroprivredi   RS je 1998. godine, u skladu sa Zakonom o privatizaciji strateških preduzeća, izvršena vaučerska privatizacija u segmentu proizvodnje i distribucije. Tada je, putem besplatnih vaučera, 20 % kapitala dodijeljeno stanovništvu i ovim akcijama već se trguje na Banjalučkoj berzi,  10% kapitala dodijeljeno Fondu PIO i 5% Fondu za restituciju, a 65 % kapitala ostalo u državnom vlasništvu.

Magistra  Blagoja   Šupića, v. d. izvršnog direktora za ekonomske, pravne i opšte poslove ERS pitamo - u kojoj fazi je organizovanje Elektroprivrede RS kao Mješovitiog Holdinga?

- Zahvaljujući velikom razumijevanju ministra privrede, energetike i razvoja dr Milana Jelića, (koji je sada izabran za predsjednika RS) i premijera g. Milorada Dodika, koji  su  shvatili da je Holding-najoptimalniji oblik našeg organizovanja, mi ovaj proces organizovanja privodimo kraju.

Naime, u strukturi  ERS, gdje hidroelektrane i termoelektrane imaju odnos proizvodnje 50:50, Holding je taj "miks", koji obezbjeđuje cijenu koštanja, koja će biti konkurentna na elektroenergetskom tržištu, što pretpostavlja pozitivne  finansijske rezultate.

Sve aktivnosti oko ovoga su završene i 18.10.2006 registrovan je Mješoviti Holding, koji je u 100% državnom vlasništvu. Uspostvljanjem Holdinga, Vlada   je   upravljačka prava nad svojih 65% akcija  ustupila   na  upravljanje Holdingu. Sada će Vlada  RS imenovati Nadzorni odbor od pet članova, a ovaj bira Upravu, odnosno rukovodstvo sistema, a potom se aktivnosti spuštaju u akcionarska društva, odnosno zavisna preduzeća. Statut predviđa upravu Holdinga od pet članova-generalnog direktora i izvršne direktore: za tehniku, za investicije i razvoj, za ekonomsko-finansijske poslove  i za opšte i pravne poslove.

Holding sada čini pet proizvodnih preduzeća (HET, HE na Drini, HE na Vrbasu, RiTE Gacko i RiTE Ugljevik), pet   distributivnih preduzeća   (Elektrokrajina, Elektrodoboj, Elektro-Bijeljina, Elektrodistribucija Pale i Elektro-Hercegovina) i Istraživačko-razvojni centar IRCE Istočno Sarajevo.

Koje su prednosti novog oblika organizovanja Elektroprivrede RS? Je li on u skladu sa zahtjevima Evropske Unije i hoće li Holding donijeti i nove, veće cijene struje za potrošače?

- Ističem u prvom redu ozbiljnost i značaj Holdinga, jer u njemu moraju biti profesionalci, odnosno menadžeri  koji znaju svoj posao i koji imaju znanja i kvalitet da upravljaju  sa 1.148.637.019   akcija, odnosno  KM kapitala, koliko je trenutno registrovano na Holdingu. Postoje tri koncepta privatizacije ERS. Prvo, to je prodati ERS strateškom partneru, drugo- zadržavanje postojeće strukture, do sada provedene privatizacije i davanje dodatnih investicija kroz koncesije i treće - maksimalno razbijanje sistema i ubrzana privatizacija, što je spriječila aktuelna  Vlada  RS.   Bilo se, na žalost   krenulo ovim trećim   putem  ubrazane rasprodaje. Holding znači usvajanje drugog koncepta koji je korak od privatizacije, i znači ukrupnjavanje kapitala, a time i eliminaciju ubrzane privatizacije.

Sa nivoa Evropske Unije je naloženo da se izvrši odrećena deregulacija elektroenergetskog sektora, odnosno da se izdvoji prenos i formiraju nezavisna regulatorna tijela, koja treba da odrede cijenu električne    energije. Evropska Unija pomenutu strategiju provodi kroz formiranje regionalnih elektroenergetskih   tržišta.

U zemljama koje  idu ka približavanju EU, dakle i u BiH, oni nastoje da najprije urede elektroenergetski sektor i zato je formirano regionalno elektroenergetsko tržite Balkana, i 28.10.2005, sve zemlje Balkana su potpisale taj sporazum. Mi u Srpskoj  smo zadovoljili te zahtjeve, izdvojili prenos kao prirodni monopol, a formirana su i regulatorna tijela - dva entitetska i državna regulatorna agencija.

Uspostavljanje Holdinga je veoma dobro, jer 50% struje proizvode hidrolektrane, a 50% termoelektrane i na bazi toga se formira cijena električne energije od  4,5 feninga po kilovatu, što je veoma konkuretno na tržištu, jer  je postignuta cijena struje u izvozu za 2006. godinu oko 7 feninga, a mi trećinu proizvodnje izvozimo.  Organizovanje u Holding neće dovesti  do povećanja cijene električne energije. Međutim, smatram da je, što se cijene tiče, električna energija u RS još uvijek niska i da bi trebalo doći do njenog povećanja, a  da   to povećanje doprinese da ERS posluje još profitabilnije, a ako je potrebno, ukupan profit, da Vlada RS ponovo vrati kroz socijalne programe socijalno ugroženim potrošačima. Ugovor zemalja Balkana govori da će svi potrošači od 1. januara 2008. godine, izuzev  domaćinstava, biti "kvalifikovani kupci", što znači da će moći da biraju snabdjevača, a od 1. januara 2015. godine i domaćinstva.

Kakva je pozicija proizvođača struje iz Hercegovine u novom sistemu i gubi li ova regija do sada česte pomagače i oslonce u razvoju, objedinjavanjem  jedinstvenog računa i centralizacijom dohotka i profita i da li je prirodno da sjedište   Holdinga bude u Hercegovini?

- Uspostavljanjem   Holdinga  ne stvara se jedinstveni račun. To nije tačna infornacija. Svako preduzeće u sastavu holdinga i dalje zadržava svoj sopstveni račun. Hercegovina je obdarena energetskim resursima, a samo HET i RiTE Gacko daju oko 50% ukupne proizvodnje u RS.  HE na Drini kao i RiTE Ugljevik proizvode od 20 do 25% energije i HE na Vrbasu 5 do 6%.

Sa druge strane Elektrokrajina troši od 48 do 50% energije u Republici Srpskoj. Regulator je odredio cijene i stao imeđu proizvođača i potrošača.  Logično je da Holding ERS i bude u Hercegovini, gdje je i koncetrisana najveća proizvodnja.

Sa  druge strane, imamo dosta razvojnih projekata, a formiranjem Holdinga se investiciona masa ukrupnjava na jednom mjestu, jer usitnjena po pojedinim preduzećima -teško daje realizaciju krupnijih investicija, a mi od 1989. godine nismo ništa krupno uradili, osim tunela Fatničko polje-akumulacija Bileća. Prema tome, Hercegovini  ne može biti loše po tom osnovu, a sama činjenica da je registrovano oko milijardu i 150 miliona kapitala u Trebinju - puno znači.

Finasijaka koncentracija kapitala   u moćan sistem kakav je Mješoviti Holdig ERS   daje veliku razvojnu šansu, ali ne samo Hercegovini,  već i ostlim dijelovim  Republike Srpske. Mi u sistemu moramo voditi računa o ravnomjernom regionalnom razvoju svih regija u Republici Srpskoj. Sistem  se mora posmatrati u cjelini, a ne samo u njegovim segmentima.

Na  nama  je i dalje da dokazujemo da je Elektroprivreda za ovu regiju - žila kucavica i da se treba voditi ravnomjeran  regionalni razvoj i da imamo ljudi od struke, koji mogu da nose taj teret.

Govori se o obimnim ulaganjima i razvojnim planovima u 2007. godini. Pominju se izgradnja  HE "Dubrovnik II" HE "Bileća". Jeste  li odustali od HE "Buk Bijela" nakon odbijanja skupštine Crne Gore? I zašto je odgođeno potpisivanje ugovora sa češkom Elektroprivredom o drugoj fazi Termoelektrane Gacko?

- Pred nama su značajna investicona ulaganja, a razvojne projekte trebaće poredati-koji su prvi i najpriotitetniji. Nama je na prvom mjestu izgradnja značajnog broja mini-hidroelektrana,  na Bistrici, HE Paunci na Drini, HE Mrsovo na Limu i drugdje. HE "Buk Bijela" je jedan od najatraktivnijih objekata u Evropi instalisane snage 450 megavata i HE Foča od 55,5 megavata i ne znam samo kome je interes što ovaj objekat već nije započet. Na sve ekološke priče dovoljno je reći da su alternativa hidroelektranama-termoelektrane i atomske centrale! Među kapitalnim projektima svakako su HE "Dubrovnik  II" i  druge faze razvoja termoelekrana Gacko i Ugljevik.

Na nama je da kažemo šta je to što možemo vlastitim sredstvima da gradimo, a to su prvenstveno manje elektrane i hidroelektrane, dok su termoelektrane na kraju tog lanca. Mi  smatramo  da treba kroz koncesije ponuditi investitorima da ulaze u drugu fazu termoelektrana po BOT sistemu "izgradi-koristi-predaj". Sa Hrvatskom  smo u pregovorima, formirana je komisija koja vodi pregovore oko druge faze HE "Dubrovnik". Hrvatska je samovoljno narušila ranije utvrđeni odnos u raspodjeli energije u odnosu 78:22  u korist HET-a koji je važio do 1994. godine, i sada godišnje neovlašteno prisvaja od  15-20 miliona KM na štetu ERS-a. Otvorena pitanja sa Hrvatskom se moraju rješavati u paketu. Samo tako cjelovito gledajući mogu se rješavati ovi problemi, ali uz obostrani interes, kao ERS-a, tako i Hrvatske Elektroprivrede.

    Meću projektima za nove proizvodne objekte je  i HE "Bileća", za koju je studija izvodljivosti rađena 1989. godine i već je zastarjela. Ako nova  studija pokaže opravdanost - ide se na izgradnju HE "Bileća". Što se odgađanja  potpisivanja ugovora sa  ČEZ-om tiče, u pitanju su tehnički problemi koji  treba  da  se riješe u dogledno  vrijeme. ERS zagovara da sa ČEZ-om treba napraviti zajedničku firmu po principu zajedničkog ulaganja, koja treba da uradi "fizibiliti studiju" o opravdanosti izgradnje nove elektrane (Gacka II), ekološku studiju, idejni projekat, izvedbeni projekat i da pripremi  svu  dokumentaciju  za početak izgradnje novog bloka. Zato je zaključeno da se potpisivanje ugovora sa Česima odgodi na neko vrijeme.

M. Beštić

Poslovanje za devet mjeseci

U prvih devet mjeseci ove godine ERS ima za 10 odsto veće ostvarenje proizvodnje od planirane, naplativost je blizu 100%, jedino su distributivni gubici u porastu, u odnosu na 2005. godinu, kada su iznosili 19,28 procenata.

Djelimični razlog porasta distributivnih gubitaka jeste i primjena PDV-a. U svakom slučaju, već imamo pozitivan finansijski rezultat od 15,7 miliona KM. Poređenja radi, poslovanje ERS se kretalo ovako: u 2000. godini  gubitak u poslovanju je bio 188 miliona KM, 2001. gubitak je bio 134 miliona, u 2002. 116 miliona, već 2003. ostvarili smo pozitivan rezultat od 2,7 miliona, u 2004. od 3,3 miliona i 2005. od 4,9 miliona, a uzlazna linija nastavljena je i ove godine, što znači konsolidaciju poslovanja. Pri ovome je veoma bitno da u navedenom periodu cijene električne energije u RS nije povećavana, čak je regulator za 2006. godinu istu smanjio za nekih 3%.

Ako posmatramo četiri osnovna segmenta poslovanja - kontrolu troškova, kontrolu  novčanih tokova, naplatu i gubitke, onda možemo reći da su troškovi u dobroj mjeri stavljeni pod kontrolu, dobra je i kontrola novčanih tokova, naplativost stalno raste, jedino distributivni gibici nas brinu. Napominjem da ERS zapošljava 7.360 radnika.

Trziste  regiona Balkana

RS je jedna od rijetkih zemalja u regionu koja izvozi električnu enegiju, a godišnje izvezemo trećinu proizvodnje, ili oko jednu i po milijardu kilovat-časova - ističe Blagoje Šupić, podsjećajući da zemljama regiona nedostaje oko 50% električne energije, a do 2020. godine taj zahtjev za uvozom povećaće se na 70 procenata. EU želi da stvara regionalna tržišta, koja su kompatibilna sa njihovim tržištem. Krajnji cilj je postizanje jedinstvenog regulatornog i institucionalnog okvira za trgovinu električnom energijom na prostoru cijelog evropskog kontineta.

Blagoje Šupić je nedavno magistrirao na temu "Regulacija elektroprivrede i uspostavljanje elektroenergetskog tržišta na regionu Balkana" i svoj rad objavio kao posebnu knjigu, čiji su recenzenti prof. dr Veselin Vukotić, prof.dr Pantelija Dakić i prof. dr. Ljubinko Dedović.