DUČIĆEVE VEČERI POEZIJE
DVA DANA NA DUČIĆEVOM BALU
NAJZNAČAJNIJA KULTURNA MANIFESTACIJA U ISTOČNOJ HERCEGOVINI “DUČIĆEVE VEČERI POEZIJE” OVE JE GODINE ODRŽANA U TREBINJU, U NOVOM TERMINU, ALI, KAKO SU MNOGI GOVORILI, I U NOVOM, DALEKO BOLJEM IZDANJU OD PRETHODNIH.
TREBINJSKA PUBLIKA JE IZ POZORIŠENE DVORANE DOMA KULTURE NAROČITČO USHIĆENA IZAŠLA PRVE VEČERI, NAKON NASTUPA UMJETNIKA SVJETSKOG GLASA, OPERSKE PJEVAČICE JADRANKE JOVANOVIĆ, BALETSKOG PARA KOSTJUKOV -DRAGIČEVIĆ, DUO MODERATO, HORA SRBADIJA...
“Dobro došli u Trebinje, na bal kod kneza pjesnika”, ovako je ovogodišnje Dučićeve večeri poezije otvorio predsjednik Savjeta ove manifestacije Nikola Sekulović, u prepunoj dvorani Doma kulture, na Svečanoj akademiji pod nazivom “Večeras u kneza na balu”.
Upučujući dobrodošlicu, ponajprije pjesnicima, Sekulović je u pozdravnoj besejedi dodao i ovo:
“Na Dučićevom balu gdje se stih na stih veže i gdje taj jedinstveni vez u ovom trenu ostaje jedini između nas i zvijezda, vama, dragi pjesnici, njegovim sljedbenicima po peru, za dobrodošlicu predajem ključeve grada, a naša srca odavno ste zarobili.
Uz šum jablanova i vječiti šapat sa Crkvine, nigdje valjda tako pjesnička riječ ne odjekuje kao u Dučićevom Trebinju. Neka taj eho nikad i ne prestane”, istakao je Seklović.
O najznamenitijem Trebinjcu besjedio je pjesnik Slobodan Rakitić, jedan od dobitnika Dučićeve nagrade, koji je, između ostalog naglasio da je najbolje što posjeduje srpska moderna kultura i čime se odlikuje srpski nacionalni duh sadržano u pjesništvu Jovana Dučića.
PJESNIK O PJESNIKU
“Ono je ostvareni ideal i primer srpske nacionalne, građanske, estetske i demokratske emancipacije u prvoj polovini 20. veka, u najzdravijim izdancima najviši domet.
Iako je u dobrom delu ranih pesama platio danak vladajućem ukusu i duhu vremena, ne samo u kontekstu srpske, već i evropske poezije, u najboljim pesmama on je iznad ukusa i estetike svoga doba. Stvorivši osobenu poetiku, diktirao je književni ukus čitavog jednog naraštaja”, istakao je Rakitić.
NavodeĆi da se od francuza preuzeti dvanaesterac koji koristi Dučić može smatrati i srpskim stihom kao i deseterac, on dodaje da je u svojoj lirici i stihovima posvećenim Bogu i smrti, Dučić ostvario najveći stupanj pjesničke metafizike, te da je i nacionalni pjesnik i autentični reprezent evropske i mediteranske kulture.
Poredeći Dučića sa Milanom Rakićem, odnosno riječima Stanislava Vinavera koji kaže da je Rakić Srbin, Evropljanin i zapadnjak, Rakitić dodaje da to još više važi za Jovana Dučića, “pesnika sveobuhvatnih sinteza, različitih tradicija i civilizacijskih iskustava”.
Ne
izostavljajući ni jezičku otmenost poezije velikog Trebinjca, kao i oblikovno
savršenstvo, te duboku svijest o metafizičkoj kobi, on dodaje da sve to izražava
zrelinu srpskog građanskog društva u prvim decenijama 20. vijeka.
“Dučiću je blisko Geteovo stanovište iskazano u pismu Tomasu Klajnu, gde je lirika istorija svesti. Jedni u Dučiću vide najvećeg pesnika srpskog građanstva, drugi najvećeg pesnika prirode, treći najvećeg metafizičkog srpskog pesnika i svi su oni u pravu. Za njega je priroda Bog i u tom smislu njegove pesme o prirodi su mnogo više nego to na prvi pogled izgleda”, dodaje ovaj pjesnik o pjesniku Dučiću, istakvši da je možda najbolje Pero Slijepčević proniknuo u njegov odnos prema prirodi i u suštinu njegovog stvaralačkog postupka.
RakitiĆ naglašava da srpska poezija nema dramatičnijih stihova posvećenih smrti i Bogu od Dučićevih, čiji je susret sa tvorcem najpotresniji u srpskom pjesništvu.
“Kao da se čitavog života spremao za taj čas, za taj susret na međi između dva sveta. Već u pesmama ljubavi i smrti može se naslutiti kreativni zaokret koji će Dučića dovesti do Lirike, koja, po nekim kritičarima, nema artističko savršenstvo kao pesme sunca, ili pesme ljubavi i smrti, ali imaju gustinu sazvučja, izražajnu spontanost, metafizičku ponornost, ali i hrišćansku smirenost i dobrotu”, kaže Rakitić, iznoseći svoje mišljenje da je Lirika i artistički Dučićev vrhunac.
On dodaje da je svaka pjesma Lirike stamena, iznutra ozarena i, kako kaže, nalikuje na ikonu, “Lirika na ikonostas, a čitava njegova poezija na hram, u čemu vidi Dučićev vizantizam naspram mramornog latinstva koje se katkad kod njega previše naglašava”.
Vraćajući se ponovo Dučićevom susretu sa Bogom, odnosno sa Isusom Hristom, Rakitić kaže da je, zahvaljujući Lirici, čuveni Trebinjac postao jedan od najvećih srpskih religioznih pjesnika, a s obzirom na utemeljuenu i razgranatu tradiciju srpske religiozne poezije, on Dučićev uspjeh smatra utoliko većim.
“Wegove kasne pesme, pisane pred smrt, kao i neke nastale na samom početku Drugog svetskog rata, kao što su Vrbas ili Molitva, odlikuju se, ne samo rodoljubivim, nego i jevanđeoskim i svetosavskim nadahnućem.
Dučić je jedan od najuspravnijih srpskih pesnika, a njegova “Lirika” je i himna i molitva i pohvala i srdžba i kajanje i ispovest, gde se pojedine pesme završavaju uzvišenjem do kosmičkih prostora, gde se nikada nije vinula srpska lirika, osim u pojedinim pesmama Laze Kostića i Wegoševim kosmičkim ritmovima u Luči Mikrokozma”, istakao je Slobodan Rakitić.
On je svoju besjedu završio osvrtom na Dučićevu poeziju u svjetlu, odnosno u sjenci “književnih cenzora i mrzovoljnih komunističkih ideologa”.
Oni ga, kaže Rakitić, nikada nisu prihvatili, ali je ideološki neostrašćena književna elita dobro znala vrijednost njegovog djela, čijom je krunom nazvao Antologiju srpskog pesništva Miodraga Pavlovića, iz 1964., u kojoj je Dučić zastupljen sa 11 pjesama.
“Pojavom Pavlovićeve antologije, kojom je obuhvaćeno u kontinuitetu srpsko pesništvo u rasponu od šest vekova, prognani pesnik se na velika vrata vratio u srpsku književnost”, završio je svoje izlaganje Rakitić koji je, kako je dodao, i ove godine, kao toliko puta ranije, došao u Trebinje na poklonjenje sjeni velikog Trebinjca.
UMJETNICI I PJESNICI U SLAVU DUČIĆU
U kulturno-umjetničkom programu, kakav se odavno nije pamtio na Dučićevim večerima poezije, stihove i misli Jovana Dučića kazivali su beogradski glumci Branko Đurić i Branka Pujić, a nastupili su Jadranka Jovanović, primadona Beogradske opere, Konstantin Kostjukov i Duška Dragičević, prvak i primabalerina Beogradskog baleta, Duo moderato, bijeljinski hor “Srbadija” pod dirigentskom palicom Desanke Trahilović i Sanja Ranković, solista tradicionalnog narodnog pjevanja.
SveČanoj akademiji, kojoj je, istog dana u jutarnjim časovima, prethodila Sveta liturgija i pomen Jovanu Dučiću u Hercegovačkoj Gračanici, kao i polaganje cvijeća na njegov i Wegošev spomenik, prisustvovali su i Episkom Zahumsko-hercegovački i primorski Grigorije, ktitor Hercegovačke Gračanice Branko Tupanjac, načelnik opštine Trebinje dr Dobroslav Ćuk, kao i predstavnici susjednih hercegovačkih opština.
Nastupom savremenih srpskih pjesnika, takođe u u pozorišnoj dvorani Doma kulture, sutradan su završene ovogodišnje Dučićeve večeri poezije.
Iako mnogi najavljeni pjesnici nisu došli u Trebinje, a među njima i Matija Bećković, Alek Vukadinović i Milosav Tešić, dobitnici Dučićeve nagrade, na poetskoj večeri su svoje stihove govorili Slobodan Rakitić, Gojko Đogo, Zlata Kocić, Petar Pajić, Blagoje Rogač, Jovanka Stojčinović-Nikolić, Vukman Otašević, Brano Moconja, Milica Kralj, Sreten Vidaković, Božo Glogovac, Dara Radojević, Boro Kapetanović.
Na ovogodiŠnjim Dučićevim večerima poezije nastupili su i trebinjski pjesnici Dobroslav Ćuk, Olgica Cice i Nikola Ninković, a program je vodila pjesnikinja Milica Jeftimijević - Lilić.
Neposredno prije poetske večeri, održan je i okrugli sto na temu “Kako dalje”, gdje su brojni gosti, zajedno sa članovima Savjeta manifestacije i žirija Dučićevih večeri poezije, te kulturnim radnicima i predstavnicima vlasti iz ovog grada, kao i sa predstavnicima Srpske pravoslavne crkve, razgovarali o budućoj koncepciji ove kulturne manifestacije, o kojoj će raspravljati i odbornici u SO Trebinje...
V.D.