tPočetna
 

SAVJETI VINOGRADARIMA

SUZBIJANJE PEPELNICE

Pepelnicu vinove loze prouzrokuje gljiva pod naučnim nazivom Uncinula necator (Schnj.) Burr. Pepelnica vinove loze je najznačajnija bolest vinove loze u mediteranskom i submediteranskom području uopšte, pa i na području istočne Hercegovine. Pepelnica je izuzetno opasna bolest i može da izazove katastrofalne štete, posebno ako se mjere zaštite ne provede pravovremeno ili ako se mjere zaštite uopšte ne provode.

Pepelnica  napada  sve zeljaste dijelove vinove loze: lišće, lastare, cvjetove i grozdove. Stepen oštećenja značajno zavisi od organa koji je zaražen i od vremena zaraze.

Pepelnica je posebno značajna na bobicama. Bobice su osjetljive od zametanja do pojave šarka. Na površini bobica se razvija bjeličasta kolonija gljive. 

Zbog    epifitnog (površinskog) razvoja parazita epidermalne ćelije bobica izumiru i stoga pokožica ne prati rast bobica. Zbog toga kod mladih bobica dolazi do promjene boje, smežuravanja i sušenja.

Kod starijih bobica, zbog  unutrašnjeg pritiska, one pucaju i uglavnom se dijele na dva dijela, usljed čega dolazi do oslobađanja sjemena koje se jasno uočava. Uncinula necator (Schw.) Burr. može prezimiti u obliku hifa u pupoljcima vinove loze, zatim u obliku kleistotecija na površini biljnih organa, ili na oba načina. Josifović (1964) je smatrao da se kleistotecije kod nas rijetko formiraju, te da se parazit održava uglavnom pomoću micelije. Međutim, novija istraživanja ukazuju da se kleistotecije sve češće i više, pa čak i obilno formiraju i našim uslovima (Crna Gora).

Gljiva u odsustvu kleistotecija osigurava svoje prezimljavanje micelijom u pupoljcima. Iz zaraženih pupoljaka, između čijih ljuspica je prezimjela micelija, razvijaju se "bijeli    mladari " pokriveni     micelijom sa obiljem konidija.

Konidije se raznose vjetrom i  izvori su masovnih sekundarnih zaraza. Ovo je policiklični parazit i ima više sekundarnih ciklusa u toku vegetacije.

Konidije klijaju i vrše infekciju pri vlažnosti vazduha od 40-100%, međutim, infekcija je zabilježena i pri vlažnosti vazduha manjoj od 20%. Dakle, širenje pepelnice neće zaustaviti ni najveća suša.

Broj generacija Uncinula ne cator, kao policikličnog parazita, najviše je uslovljen toplotom. Tako prema krivulji inkubacionih perioda koju je dao Seidametov (1939), od trenutka klijanja jedne konidije- odnosno infekcije, pa do obrazovanja novih konidija, odnosno inkubacije, prođe 8 dana na temperaturi od 10°C, dok je na temperaturi od 18°C za inkubacioni period potrebno 4,5 dana, a svega 3,5 dana na temperaturi od 25°C.

Inače optimalna temperatura za infekciju i razvoj bolesti je 20-27°C, a temperatura iznad 35°C inhibira klijanje konidija.

Suzbijanje pepelnice na vinovoj lozi izvodi se ISKLJUČIVO PRIMJENOM FUNGICIDA. Razne agrotehničke mjere koje imaju značajan uticaj na razviće drugih parazita vinove loze, korigujući vlažnost vazduha oko čokota, nemaju skoro nikakvog uticaja na prouzrokovača pepelnice.

Zaštita vinove loze od pepelnice, još uvijek, ne može da se vrši u skladu sa prognozom   uslova za nastanak ove bolesti, pa se zaštita oslanja na tzv. FENOLOŠKU METODU, tj. tretiranje loze je raspoređeno s obzirom na razviće loze, s tim da je neophodno i praćenje pojave simptoma.

Broj tretiranja, zavisno od ekoloških uslova i pritiska patogena, varira od 3 do 6. Obično prvi tretman se izvodi  kada su lastari dugi 10-15 cm, tj. kada je na lastarima razvijen treći list.

Drugo tretiranje se izvodi u fazi pred cvjetanje   ili u samom cvjetanju vinove loze, dok se treći tretman vrši kad bobice dostignu dvije trećine svoje normalne krupnoće.

Osnovna greška u hemijskoj zaštiti vinove loze od pepelnice je u tome što se dosta često zakasni sa tretmanom i što se čeka da se pojave simptomi da bi se otpočelo sa zaštitom. Na tretman koji slijedi tek po uočavanju simptoma   bolesti danas se eventualno i možemo osloniti zbog velikog broja organskih fungicida sa kurativnim i eradikativnim djelovanjem.

Ipak u rejonima u kojima je pepelnica česta bolest i u kojima je u prethodnoj godini bio jak napad ove bolesti sa zaštitom loze se mora krenuti značajno ranije.

Matijević i sar. (1999) ukazuju da se tretiranju treba pristupiti kombinacijom upotrebe preventivnih fungicida na bazi sumpora, kao i primjenom sistemičnih fungicida.

Preventivni fungicidi na bazi sumpora treba da se primjenjuju prije početka cvjetanja, te nakon zatvaranja grozda, dok se tretman sistemičnim fungicidima provodi od početka cvjetanja, pa do zatvaranja grozda i nakon zatvaranja grozda u kombinaciji sa sumporom. Sa primjenom sistemičnih fungicida treba biti pažljiv, jer pretjeranom upotrebom ovih fungicida može doći do izdvajanja rezistetnih formi  gljive, koje  bi kasnije bilo teško suzbiti.

Naime, forsiranje jednih te istih sistemičnih fungicida i zapostavljanje rotacije fungicida s obzirom na mehanizam djelovanja, može ubrzati pojavu rezistetnosti i u budućnosti znatno otežati kontrolu ove bolesti.

VjerovatnoĆa stvaranja rezistetnih formi je tim veća ukoliko se u konkretnim uslovima javljaju i kleistotecije, kao prezimljujuća plodonosna tijela koje nosi polne spore.

Sumpor  je i dalje glavni i osnovni fungicid u zaštiti od ove bolesti. U lozi se koristi već 160 godina i gljiva na njega ne može da stvori rezistetnost. On se primjenjuje prije svega preventivno, iako ima i kurativno djelovanje. On djeluje na temperaturama od 18-28°C, a ispod 18°C njegovo djelovanje izostaje, dok iznad 28°C, značajno se povećava mogućnost fitotoksičnosti, dok je iznad 35°C, fitotoksičnost  vrlo izvjesna.

Sumporom se primjenjuje kao kvašljivi sumpor- PRSKAWEM i kao sumpor u prahu, tj. ZAPRAŠIVANJEM.

ZAPRAŠIVANJE se izvodi sumpornim prepratima u dozi od 15-20 kg/ha, dok neki autori (Radman, Qubica, 1979; Josifović, 1964) preporučuju da se drugo tretiranje izvede sa dozom od 20-30 kg/ha, a treće sa 30-50 kg/ha. U slučaju visokih temperatura (>28°C), kada je izražena mogućnost pojave fitotoksičnih reakcija vinove loze, može se izvršiti i zaprašivanje zemlje u prostoru reda vinograda, jer sumpor djeluje parama.

SUMPOR se  danas više primjenjuje u vidu preparata formulisanih u obliku kvašljivog praha (WP), tj. vinova loza se PRSKA radnim rastvorom ovih preparata, obično u dozi 3-5-7 kg(l)/ha preparata, zavisno od samog preparata, fenofaze loze i stepena razvoja bolesti.

Broj fungicida i preparata za suzbijanje pepelnice je relativno veliki, a u donjoj tabeli su izdvojni preparati koji se mogu naći na tržištu. Bitno je napomenuti da  za  svaki preparat treba pažljivo pročitati upustvo za upotrebu i strogo poštovati karencu.

Karenca, kao vrijeme koje treba da prođe od poslednje primjene fungicida pa do berbe grožđa, je strožija (duža) za vinske, nego stone sorte vinove loze.

Uspjeh u suzbijanju pepelnice je uslovljen preventivnim pristupom u suzbijanju bolesti, pravilnim izborom momenta tretiranja, pravilnim izborom fungicida, pravilnim doziranjem i ne forsiranjem sistemičnih fungicida na uštrb sumpornih preparata. Sistemične fungicida možemo primjeniti uz dodatak preparata na bazi sumpora.

Tehnika primjene i dozacija fungicida u zaštiti loze je jako bitna i tu se veoma često prave greške, naročito ako se dobro ne shvata pojam doze. Tako na primjer, u Njemačkoj doza fungicida je preciznije uslovljena fenofazom loze nego u našim upustvima za upotrebu i data isključivo u l/ha ili kg/ha. Tako se u NJemačkoj preparat Collis u početku cvjetanja koristi u dozi 320 ml/ha, u početku formiranja ploda u dozi 480 ml/ha, dok kada  su  bobice veličine graška, a grozdovi obješeni se koristi u dozi 640 ml/ha, dok u upustvu za upotrebu ovog preparata data je okvirna doza od 300-400 ml/ha.
 

Siniša Mitrić