tPočetna


moŽe li trebinje postati

grad bez auta

U svijetu svakim danom postaje brojnija mreža gradova bez automobila. Na ovim stranicama, i ranije štampali smo ideje vezane za mogućnosti da se Trebinje, bar u svom urbanom centru, redizajnira kao grad bez automobila. Da li je izgradnja gradske zaobilaznice, koja se dugo najavljuje, prilika da ozbiljnije razmotrimo mogućnosti i koristi od jednog ovakvog projekta?!

- Industrijalizovane zemlje su napravile užasnu grešku kada su prešle na automobil kao instrument savremene gradske pokretljivosti - piše J.H. Crawford u knjizi Gradovi bez auta. Naravno, nije riječ o nikakvoj fantaziji, nego o pokretu koji svakodnevno dobija nove gradove-članove.

- Auto  je sa sobom donio nepredvidljive posljedice po urbanu sredinu i postao ozbiljan uzrok ekoloških, socijalnih  i  estetskih problema u gradovima.

Prema pobornicima ovog projekta, pravi izazov je u uklanjanju automobila i kamiona iz gradova, i, u isto vrijeme, u unapređenju mobilnosti i smanjenju troškova prevoza.

- Gradski automobil se može zamijeniti samo ako postoji bolja alternativa. Šta bi se desilo da smo kreirali grad koji funkcioniše bez ikakvih automobila? Da li bi iko želio da živi u takvom gradu? Da li to ima društvenog, ekonomskog i estetskog smisla? Da li je moguće osloboditi se automobila a i dalje ostati pokretljiv.

U Trebinju, veliki  dio  ovih   dilema nema smisla, jer gradski centar već je samoorganizovan kao grad bez automobila. U tom smislu, sve je u redu, osim što automobili  grme  i onim ulicama  gdje im nikako nije mjesto.

U Evropi ima već na stotine gradova koji su ušli u ovaj projekat.

Wihov uzor je Venecija, najveći grad bez automobila, grad koji je, iako jedan od najnaseljenijih, ipak  oaza mira. Naravno, takvi su svi primorski gradovi u susjedstvu,  uključujući  Dubrovnik, Kotor, Herceg Novi...

Autor Gradova bez auta, da bi dokazao da nje idealista, kaže da je cilj ovog projekta:

- Visok kvalitet života,

- Efikasna upotreba resursa,

- Brz prevoz ljudi i roba.

Već su definisani i standardi. Jedan od njih je: pet minuta hoda između zelenih površina. Taj i mnoge druge standarde Trebinje već zadovoljava.

Npr. zgrade bi trebale generalno  biti  ograničene  na četiri sprata, jer su se više zgrade pokazale  kao  neprikladne za ljude koji u njima moraju živjeti. I Trebinju to je već zakonitost.

Međutim, u širem krugu, grad koji namjerava da ukloni kamione sa svojih ulica mora stvoriti odgovarajuću alternativu.

U našem slučaju, rješenja su takođe jednostavna, ako se vodi računa o disperziji snabdjevačke mreže.

Inače, u RS ovaj projekat nije anoniman. Koliko nam je poznato, s izvjesnim približavanje započeo je Auto-moto savez RS. Ono što o ovom svjedoči su dani bez automobila organizovani u nekim gradovima, ali i postavljanjem pokretnog poligona koji je zajednički izradio AMS RS i grad Banja Luka, na kom se izvodi praktična obuka djece predškolskog i ranoškolskog uzrasta (od 5-9 godina) vezana za mogućnosti najmlađih da usvoje osnovna znanja neophodna za bezbjedno učešće u saobraćaju krećući se kao pješaci i biciklisti.

Osim toga, Svjetska organizacija Gradova bez austa izdala je upustva kako u lokalnoj zajednici krenuti sa projektom ove vrste.

Za početak, računa se na aktivnost škola i nevladinih organizacija, ali i na veći senzibilitet administracije, koja bi, metodom korak po korak, u gradovima trebala da počne da stvara zone u kojima neće biti automobila.

Od 1999. godine u Evropi počeo je i da se obilježava i Dan bez automobila - 22. septembar. Uskoro, sa jednog dana prešlo se na sedmicu (od 16. do 22. septembra).

Hoće li Trebinje ovog septembra pokušati da organizuje nešto slično?

T.K.

AUTO-ZLODJELA

Gradski automobil, prema J.WH. Srawfordu:

- Ubija ulični život

- Uništava društvenu strukturu zajednica

- Izoluje

- Podstiče širenje predgrađa

- Dovodi u opasnost druge korisnike ulice

- Narušava gradsku ljepotu

- Uznemirava ljude svojom bukom

- Uzrokuje zagađenje vazduha

- Ubija hiljade svake godine

- Podstiče globalno zagrijavanje

- Rasipa energiju i prirodne resurse

- Osiromašuje narode

I TREBINJCI SE TRUJU

Trebinje, sa svojim saobraćajem, nije nimalo nevino, mada na prvi pogled sve izgleda u redu, jer nemamo slika i onih stereotipnih prizora vezanih za zagađenost.

Istraživanja pokazuju da je, u većini gradova, uticaj auta na ukupno zagađenje između 40 i 50%.

Na nivo zagađenosti vazduha utiču:

- starost, odnosno kvalitet vozila

- kvalitet goriva koje se koristi

- propusna moć ulica, način na koji je planiran saobraćaj unutar jednog grada (između ostalog i to da li postoje prstenovi koji vode tranzitni saobraćaj van grada)

- način organizovanja gradskog saobraćaja.

U pogledu materija koje se ispuštaju iz motora sa unutrašnjim sagorjevanjem, najprisutniji su:

- ugljen monoksid

- benzen

- azot dioksid

- formaldehid,

- toksični metali, npr. olovo

- policiklični aromatični ugljovodonici, prije svih benzo(a)piren (BaP), koji nastaju iz nepotpunog sagorevanja dizel motora.

Evropski gradovi su značjno smanjili prisustvo sumpor dioksida, uopšte nemaju čađ, smanjili su olovo. Ali, imaju problem prizemnog ozona koji se javlja od smješe izduvnih gasova (ugljovodonici) pod uticajem sunčevog zračenja.

U poslednjih desetak godina, u Evropi posebno prate količinu mikročestica (od 2,5 mikrona i manje) za koje smatraju da se dobrim dijelom izdvajaju iz dizel goriva. Bez obzira što su u visokorazvijenim zemljama uspjeli da uklone olovo iz benzina i da industrije dovedu do tehnološki čistih procesa, i dalje se bilježi visok stepen respiratornog morbiditeta (bolesti respiratornog trakta, astme) i sve procjene sve jasnije ukazuju da je jedan od glavnih uzročnika - saobraćaj.

Dakle, uskoro, u ekološkom smislu, ako se ništa ne desi, razvijeni će prednjačiti nad nerazvijenima. Nećemo se uskoro hvaliti ni čistim vazduhom ni čistom vodom, jer ni jedno ni drugo - ako ne budemo pametni - nećemo imati.

Zato, grad bez automobila, mnogo doživljavaju kao početak temeljnog restruktuiranja društva, a ne samo kao saobraćajnu ili kao ekološki pozitivnu kampanju.

Ako bi Trebinje isključilo šlepere sa glavne ulice, ako bi profunkcionisala gradska obilaznice, neke stvari krenule bi same po sebi.

Do tada, nema sumnje, šleperi natovareni benzinom, naftom i gasom, u samom srcu grada, ostaju naša stvarnost. T.K.