Dr Goran Komar - CITULJA KAPETANA SIMA MILUTINOVOG TOMAŠEVIĆA - MAGAZINOVIĆA, TOPLJANINA, PORIJEKLOM IZ SLIVNICE U TREBINJSKOJ POVRŠI

joŠ neŠto o magazinoviĆima

Ova čitulja uglednog topaljskog kepetana je ispisana na drvetu u formi diptiha sa četiri kolumne imena, uz priključivanje datuma smrti za devetnaest pokojnika, ženskih i muških.

Donji dio daske je istrulio pa je čitanje imena majstora koji ju je izradio nemoguće, uz mogućnost čitanja dijela prezimena. Citulja je nastala u 18. vijeku, nakon upokojenja gospodina Sima Tomaševića 1743. godine u Toploj, Predivanu, gdje je živio i diktirao oporuku.

Ukopan je u groblju Svetouspenskog manastira Savina čiji je najveći ktitor bio. Simo Milutinov je najistaknutiji graditelj Saborne topaljske crkve Svetog Voznesenija Hristovog koja je dovršena 1712. godine, za vrijeme mitropolita Savatija Ruđića LJubibratića, bivšeg zahumskog episkopa.

Posjedovao je veoma velika imanja u više topaljskih sela i svojim je oporučnim činom dotakao sva velika središta pravoslavnog svijeta u istočnom basenu sredozemlja.

Podaci koje pružam leže u mojoj knjizi “Hercegovina u Boki. Temelji modernog Herceg - Novog“ (2007).

Kapetan Simo je u Sušćepanu kraj Tople raspolagao jednom kulom i kućištinom, kao i baštinom Smokovac pod Zirinama, koje je zavještao manastiru. Raniji vlasnik ovoga posjeda bijaše Đuro Tomanov Lučić zvani Tanburić.

U istome selu, držao je Polaču i kuće.

U planinskom selu Mokrine, u odlomku Crljeno brdo, posjedovao je kućištinu i pojatu, kao i baštine Radića vrt i Putišin do. Radića vrt je baština koja se pominje u starim savinskim veštidama iz doba uprave mitropolita Savatija. U istome odlomku posjedovao je Zgradu, Kućištinu, Pojatinu i baštinu Vrti i Ulište. U Donjim Mokrinama, u Ponikvama, Simo je držao posjede čiji je raniji vlasnik bila žena Nikole Vukadinovića, kćer Jakoba Memića.

 U Kutima, baštine Orašje i baštine Pod Grudom, prethodnog vlasnika Jova Simonova Viskovića iz Perasta i Pala Arbanasa.

U Toploj, mjestu u kojem je živio, na Predivanu, Simo je posjedovao kuću, konjušnicu i kužinu, pivnicu, dvije avlije, vijate, brašnjeni mlin i baštinu koja se prostirala od potoka do puta od Bajera. Blizu Saborne Svetovoznesenjske crkve, posjedovao je veliku butigu i magazine, avlicu, kužine, baštinu i vrt. Takođe, na Toploj, magazin na obali i još jednu veliku butigu.

U Novome, jednu kuću.

Simovi darovi dotakli su sve manastire na opsegu Stare Hercegovine.

Kapetan Simo Milutinov pružio je doprinos stvaranju i zaživljavanju Topaljske opštine 1718/19., čiji je kapetan bio na samome početku njenom. On je potpisao važna akta Topaljske komunitadi i učestvovao u odbrani slova duždeve naredbe iz jula 1718. o ustroju komunitadi.

On je, definitivno, prvi pravilni kapetan (načelnik) Topaljske opštine u nizu od 54 upravne garniture do 1799. godine koje sam identifikovao.

Iz ove čitulje, vidljivo je da je porodica Magazinovića bila sveštenička. Iz oporuke se vidi da je familija potekla iz Slivnice u dno trebinjske Površi, odnosno iz sela Volujac i Slivnica. Crkvama u ovome kraju ostavio je poklone: “...dvije ikone što su u portiku obje moskovske i obje pozlaćene jedna Bogorodica s mladencem druga Sveti Teodor Tiron, ove pošljite obje po komu siguru u cerkvu na Slivnicu đe je naše otačestvo. Jošte s njima deset dukata korentije, kupite što goć čime su u cerkvu oskudni što im je najprešnije i najpotrebnije i pošljite na Slivnicu.“

Još kazuje kapetan Simo u oporuci: “Jedna 1 ikona moskovska Bogorodica s mladencem što je u konobi ovu pošljite u Volujac na Troičnu glavicu  u cerkvu...“, i sasvim određeno, dodaje: ...“i tu je naše otačestvo i ukop našije starije.“

Darivao je znatnim sredstvima i Hilandar, man. Sv. Katarine i Crkvu Groba Gospodnjeg.

Veliki problem naše istoriografije o rodovima Stare Hercegovine bio je gotovo potpuni prekid pamćenja kod našeg naroda s obje strane mletačko - turske granice.

U Trebinju pamte familiju Magazinovića, ali ništa ne znaju o njenom političkom, uopšte istorijskom formatu u u Novome. Tako isto i u samom Novom.

Oporuka je diktirana u kući na Predivanu 17. marta 1742, a Simo se upokojio u Gospodu 11. marta 1743. Na sahrani topaljskog kapetana služili su svi topaljski sveštenici. Simo je 10. marta pozvao topaljskog opštinskog sekretara Jovana Žarkovića i prikazao mu oporuku da je spremi u kancelariju, sa željom da se pročita nad odrom. Zastupnici oporuke Sima Milutinovog bili su g. Matej Mirković, Georgije Radić i Matej Milutinović iz Tople.

Neka značajna dobra na Toploj, koja je Simo zavještao Savini, preuzeta su 1778. u vrijeme igumana arhimandrita Danila Jovanovog Rajovića.

U času kada je sastavljao oporuku, njegovi roditelji Milutin i Grozdana bili su pokojni. Imao je stričeve Elefterija i Sladoja, učesnika u Morejskom ratu, koji se na početku 18. vijeka zakaluđerio i postao monah Simeon. Jedna njegova strina bila je kaluđerica Nastasija.       

Čitulja je ispisana starom ćirilskom ortografijom, čitko, velikim slovima. Datumi su ispisani starim sistemom, slovima. Ovaj dragocjeni spomenik topaljske i savinske istorije čuva se u muzeju manastira Savina.

I ovim skromnim prilogom nastojim podsjetiti na velike rodove Stare Hercegovine koji su podizali moderni Novi, pa i njegovu opštinu, jer Topaljska opština jeste novska opština. NJu su ukidale okupacione snage u 19. vijeku.

MITROPOLITI SAVATIJE I STEFAN LJUBIBRATIĆI

(prilozi biografijama)

U subotu 13. decembra 2008. promovisana je knjiga dr Gorana Komara "Mitropoliti Savatije i Stefan LJubibratići - prilozi biografijama". Knjiga je promovisana u bivšoj Rezidenciji LJubibratića na Toploj koju je podigao vladika Savatije LJubibratić. Ovo je 23 knjiga u ediciji "Posebna izdanja" Društva za arhive i povjesnicu hercegnovsku, a 6 koja izlazi ove godine.

Autor je nastojao da pruži zaokruženije i do sada neobjavljene podatke o životu dvojice crkvenih dostojanstvenika. Vladika Savatije je nesumnjivo predstavljao ličnost znatnog političkog formata u vrijeme odvijanja Morejskog rata. NJegov nasljednik na mitropolitskoj katedri Dalmacije i Boke, Stefan ponijeće teški teret progona iz ove mletačke provincije, branjen od visokih autoriteta Mletačke republike, pa i novskih katolika, da bi kasnije, od 1726. godine postao vikarnim episkopom beogradskim. Tokom 1728. godine izabran je za episkopa Kostajničko-zrinopoljskog, Like i Krbave. Veliki pregalac koji se u obje eparhije snažno odupro uniji.

Knjiga donosi veoma važno pismo vladike Savatija providuru Močenigu napisano na dan 2. avg. 1702. godine. “...voljom Božjom i odlukom Crkve i blagoslovom Arsenija patrijarha Peći, Srbije i Bugarske..., a na saboru drugih crkvenih i svjetovnih ličnosti provincije Srbije i Bugarske..., izabran bih glasanjem i po zakonu da budem patrijarh pećki umjesto gorepomenutog patrijarha Arsenija...“ Dalje moli, a sve ovo po nalogu kotorskog providura, Močeniga da čuva njegove baštine, da ne ukine platu. “Gospod Bog zna s kakvom voljom sam prihvatio ovaj izbor, ali bio sam izabran od strane crkvenog sabora“. On kaže da je turski sultan izdao ferman. Potpisao se kao Savatije, arhiepiskop hercegovački.

Ispred društva goste je pozdravio Nebojša Rašo, a zatim je dr Goran Komar komentarisao fotografije iz trebinjske i hercegnovske opštine koje su bile projektovane.

O radu dr Gorana Komara govorio je Boris Boćo Vujović, poznati novski slikar: "Doktor Goran Komar je po znanju i zvanju doktor od medicine, ljekar, to svi znamo. Ali doktor Komar je, to se može slobodno reći, i doktor od istorije. Ne po tituli, već po svemu što je potrebno za to visoko zvanje. Doktor Komar je lekar koji već tako dugo i uporno u svojoj opštoj praksi praktikuje da liječi i našu opštu, zapuštenu i teško oboljelu pisanu istoriju. U tom smislu on se usavršio".

Govoreći o vladici Savatiju dr Goran Komar je rekao: "Vladika je postriženik Tvrdoški. To je sigurno. Sam je zapisao. Zapis se čuva u Mokrinama gdje i originalni antimins patrijarha Arsenija III Čarnojevića. Zaslugom Mokrinjanina Nikše Gojkovića. U Savini je Savatije boravio puno, puno prije 1693. ili 1695. godine. Sam to piše. Zapis je u Savini. Evo transkripta u mojoj knjizi. Vodio je svoj narod u dvije velike i ključne bitke Morejskog rata: na Knin i pod Novi. Sam piše. Još na Gacko, na Trebinje (tri puta), s providurom na LJubomir. Zato su ga u Veneciji uvažavali. NJegovo dizanje na ustanak istočne Hercegovine doprinijelo je strateškim pomjeranjima, pa austrijski general Donevald uzima Gradišku i više tvrđava u Slavoniji. Sve je to olakšalo prodor Zaviše Jankovića u Bosnu. Neuspjesi će dovesti do bune u Carigradu u kojoj će biti umoren sultan Mehmed. Vladika dovodi Drobnjake na mletačku stranu".

O mitropolitu Stefanu dr Komar je rekao: "Proganjan čitavog života. Djelovao na dva kraja dinarskog opsega, na dvije krajnje tačke srpskog etničkog dosega u dva najjača istorijska udara na njegovu Crkvu i narod. Naslijedio strica Savatija u odbrani od unije. Dva puta određen za najžešći boj. I on je pobjednik u tim bojevima, jer to svjedoče istorijska dokumenta koja su nam ostavili mletački pravnici, teolozi i filozofi. Oni su gledali nepristrasno".
 

Nebojša Rašo

Starješina Srpskog Sokola Herceg-Novi

World Wide view of simo and godine
This file moved by FREE Go FTP