VLADISLAV JOVANOVIĆ, BIVŠI MINISTAR INOSTRANIH POSLOVA SR JUGOSLAVIJE

DA LI SE RAT MOGAO IZBJEĆI?

Vladislav Jovanović, bivši ministar inostranih poslova SR Jugoslavije, i danas, trinaest godina nakon završetka građanskog rata u nekadašnjoj velikoj balkanskoj državi i bivšoj nam domovini, smatra da se rat mogao izbjeći.
 

O ovome je gospodin Jovanović napisao i knjigu, promovisanu nedavno i u Trebinju, u kojoj se osvrće na zbivanja u posljednjoj deceniji prošlog vijeka, koja su se mogla izbjeći, kako kaže, samo da su države koje su činile tadašnju zajedničku zemlju, poštovale i njen ustav, a zapadne zemlje međunarodno pravo.

Kao najbolji primjer za to Jovanović ističe Međunarodnu konferenciju o Jugoslaviji 1991., na kojoj je za kratko vrijeme nestala cijela jedna država, razbijena na male dijelove, u kojima je uslijedio krvavi rat, ali se moglo i drugačije.

“Strani faktori su razbijanjem Jugoslavije direktno radili protiv međunarodnog prava i nisu se pridržavali pravnih normi kada je riječ o bivšoj zemlji, da bi ovakav pristup našem problemu doveo do politike diktata koji je izbrisao Jugoslaviju sa političke mape Evrope”, zaključio je Vladislav Jovanović.

U to vrijeme su mnoge zemlje, pa i Jugoslavija i  Srbija, bile, kako kaže,  mali pioni jedne velike igre, čije poteze su drugi povlačili, a jugoslovenska kriza je kulminirala kada su se razlomili ukupni svjetski međunarodni odnosi, naročito u Evropi, u kojoj su Srbi  branili zemlju od pokušaja da se ona rasturi, dok se istovremeno dijelovi srpskog naroda u Hrvatskoj i BiH brane od pokušaja da se na silu izvedu iz njene dotadašnje države.

Knjiga, zasnovana na dokumentima i argumentima, napisana sa ciljem da se ispravi velika neravnoteža koja postoji između srpskih publikacija i onih  koje su pisane na zapadu i dugim republikama bivše Jugoslavije, napisana je, kako kaže, i zbog istine, jer ni mi sami nismo uložili dovoljno napora da je promijenimo.

Za razliku od mnogih koji smatraju da se Amerika u jugoslovensku krizu nije puno miješala, već da su NJemačka, Austrija, Vatikan, bile  najzainteresovanije za krizu, Jovanović tvrdi da moramo imati na umu da je još sedamdesetih godina nastao jedan dokument po kome je Amerika markirala Kosovo kao pogodnu tačku gdje se može proizvesti gerilski pokret, a, pošto to nije išlo, krenuli su nešto kasnije sa sjevera, od Slovenije.

Sa druge strane, kako tvrdi, postoji i uvjerenje da su Srbi na Balkanu krajnje nepouzdan faktor za zapadne strategijske interese zbog njihove duhovne bliskosti sa Rusijom, zbog čega se i danas Srbija nastoji oslabiti i  umanjiti.

“Iako se u vreme rata sticao utisak da se Rusija ne obazire puno na nas, ja smatram da je to bilo zbog toga što je ona tada bila dosta slabija i od same Srbije, u vremenu kada je dobijala mrvice od Zapada da preživi, a da već sada, kada je iskoračila iz tog tužnog perioda, Srbi od nje imaju podršku”, ističe Jovanović.

Ono što je, možda više od Rusije, u to vrijeme razočaralo Srbe, bila je Francuska, za koju iz prvog svjetskog rata postoji legenda o trajnom prijateljstvu sa Srbima, iako im je naplatila svo naoružanje koje im je u tom ratu isporučila. Ipak, kada je Miteran pozvao Miloševića na tu čuvenu Međunarodnu konferenciju o Jugoslaviji, očekivali smo njegovu pomoć.

“To je, međutim, bila prevara, jer je samo nekoliko nedelja kasnije Jugoslavija rasturena, a njene republike dobile nezavisnost, iako to Miteran nije uradio samo u svoje ime, već u ime 12 evropskih zemalja” , kaže Jovanović, koji tvrdi da je Pokret nesvrstanih tih devedestih godina htio pomoći u jugoslovenskoj krizi, ali da je Budimir Lončar, jugoslovenski ministar inostranih poslova, veoma grubo odbacio tu ponudu, tvrdeći da je Evropska zajednica ta koja će da posreduje i da Pokret nesvrstanih nema tu šta da traži.

Odmah iza toga je napustio konferenciju, što je, kako kaže Jovanović,  duboko zaboljelo članice Pokreta, naročito zemlje crne Afrike, koje su u tome gestu vidjele prezrenje prema Pokretu.

Kasnije, kada se krvavi rat više nije mogao zaustaviti, bilo je, tvrdi on, i usmenih dogovora oko razmjene teritorije, u kojoj je bilo i dijela opštine Trebinje i to Popovog polja, koje se trebalo dati kao dubrovačko zaleđe u zamjenu za izlazak tadašnje SR Jugoslavije na more, od Prevlake do Molunta, a bilo je riječi i da se u kompenzaciju uključi i jedan dio Crne Gore na sjeveru, kao nadoknada za Popovo polje, ali ništa od toga nije bilo zvanično, niti je, kako kaže, Tuđman to mislio ozbiljno, već je to radio da bi zavarao drugu stranu.

“Situacija danas nije kao devedesetih godina. Međunarodni odnosi snaga se uravnotežuju, Zapad, iako i dalje moćan, nije više svemoćan, a i mi imamo druge međunarodne oslonce. Sa druge strane, kada je Kosovo u pitanju, mi imamo nešto što ni Zapad, ni Albanci nemaju, a to je tapija na Kosovo, odnosno, pravo na Kosovo, koje nam mogu oteti, ali ga ne mogu osporiti. Svi oni, i Amerikanci, i Albanci, i Evropska Unija, znaju da, bez pristanka Srbije, to što su oni dole na jugu postigli ne vredi ništa. Zbog toga je njihova diplomatija skoncentrisana na iznuđivanje pristanka Srbije, ako ne odjednom, onda u delovima, sukcesivnim ustupcima”, dodaje Jovanović, koji u tom kontekstu smatra da se ni Vojvodina, ni Sandžak ne dešavaju slučajno.

Srbija se, kaže na kraju, u toj borbi za očuvanje Kosova, bori i za očuvanje Republike Srpske, jer se na taj način bori i za poštovanje međunarodnog prava, a prema tom pravu, odnosno Rezoluciji 1244, Srbija ima suverenitet nad Kosovom i Metohijom, kao što Dejtonski sporazum priznaje da Republika Srpska, sa međunarodno priznatim elementom državnosti, postoji u okviru unije BiH.

“Interes Srbije jeste da se Dejtonski sporazum poštuje do kraja, da u njemu, u okviru Bosne i Hercedgovine, ostane Republika Srpska i da se razvijaju specijalni odnosi Srbije sa Republikom Srpskom, ali i celom BiH”, dodaje na kraju Jovanović...          V.D.