JEDAN ZNAČAJNI HERCEGOVAČKO - BOKELJSKI ROD
 

TREBINJSKO - NOVSKI AVRAMOVIĆI

Piše - dr Goran Ž. Komar

Čitulja ove svešteničke familije iz Trebesina kod Herceg - Novog, koju sam štampao u dva navrata, sačuvana je u zbirci koja broji više desetina ovakvih knjižica malog formata koje sve pripadaju 18. vijeku, i početku 19. vijeka. I površni pogled na ovu čitulju pokazuje da je sveštenik Savo Nakićenović u svome djelu ”Boka” sasvim tačno, bez pretjerivanja, označio broj sveštenika i kaluđera iz ove porodice, na blizu trideset.

O AvramoviĆima je istoričar S. Nakićenović doznao da pripadaju onome elementu stanovništva Trebesina koje je doseljeno u Morejskom ratu. Zaista, u zemljišnim knjigama sa početka 18. vijeka, javljaju se značajni zemljoposjednici iz ove porodice, sa oznakom u Badoerovoj knjizi “novi stanovnik”.

Na teritorijalnom opsegu Dračevice, Avramovići stoje još u selu Gornji Sasovići, ali i Orahovcu, dublje u zalivu, gdje su se, takođe, tradicionalno bavili svešteničkim pozivom.

Ova se sveštenička familija pominje u jednoj sinđeliji koju je vladika Savatije Ljubibratić izdao popu Nikoli, sinu popa Duke Avramovića 1712. godine, kazujući kako je ovo stara sveštenička familija.

Najznamenitiji među sveštenicima Avramovićima bio je arhimandrit, otac Leontije, savinski iguman iz prve polovice 18. vijeka, kojega je njegov manastir i njegova srpska opština predlagala za arhijereja Srpske pravoslavne crkve u Dalmaciji i Boki, nakon konačnoga progona mitropolita dalmatinskog i bokeškog Stefana LJubibratića (1725).

U vezi s tim, želim skrenuti pažnju na jedan savinski dokument iz početka tridesetih godina, koji sam objavio u pregledu manastirske istorije i u kojemu se pominje izbor arhimandrita Leontija. Istovremeno, bratstvo skreće pažnju na kandidaturu, u užem krugu, izvjesnog bivšeg savinskog kaluđera Lavrentija koji je, zapravo, nastupio kao kandidat zadarske nadbiskupije: “...i pređašnje pismo koje nam je pisao protopop Dimitrije Kerčka i proči ot Dalmacije i nami i komunitati va Kupe, da mi naćemo ovamo onoga koji bi bio dostoin voziti na stepen arhijerejstva, i mi s sovjetom kapetana i suđa izbrasmo izmeždu sebe dva brata koji bi bili dostojni za takvo djelo, za koje smo vam dali i pismo naše, da zainogo poznati ne hoćemo i ot inijeh monastira točiju ot našego monastira.”

Kako je vidljivo iz ovoga odlomka, savinsko bratstvo, shodno traženju protopopa Dimitrije, nudi dva sopstvena kandidata koji su dostojni, odbijajući drugačije rješenje. Do izbora, kao što je poznato, nije došlo, i tek će 1750. arhimandrit Simeon (Končarević), u Dužima, biti ustoličen za dalmatinskog episkopa. No, ugled oca Leontija i ugled i snaga njegovog manastira, dali su mogućnost da se njegova kandidatura snažno brani.

Ko su bili ostali znameniti postrižnici i kaluđeri u manastiru Savina? U manastiru je na dužnosti nastojatelja stajao i Ilarion Avramović iz Trebesina koji se upokojio 1766. godine i čiji se ručni krst, prema obavještenju popa Sava Nakićenovića, čuva u manastirskoj zbirci. U Savini je živio i Stefan Avramović koji je umro 1806. godine.

On je želio i ostao đakonom za čitav život a mnogo je učinio za manastirska dobra. Upravo njegovim nastojanjem uređena je crkva Svetoga Apostola Tome u Trebesinu, kako i stoji na natpisu iznad vrata. Ovaj je trebesinjski đakon sastavljač jedne čitulje, velike istorijske vrijednosti, trebinjskih episkopa i trebinjskih i savinskih  kaluđera koja se čuva u Savini.

Po svemu sudeći, ovaj je savinski đakon imao poslušanje u brizi za manastirsku arhivu. Ne može biti bez ozbiljnog razloga njegovo učešće u jednoj arbitraži pred mletačkim sudom polovinom 18. vijeka, a povodom spora između Kotora i Perasta oko posjeda opatije Svetoga Ćorđa.

Skupa sa kaluđerom ocem Arsenijem (Vuičinim) iz manastira Mileševa, đakon Stefan je pozivan na sud za potvrdi autentičnost pečata mileševskog manastira na jednom krivotvorenom dokumentu. 

Prvi sveštenik iz trebesinjskog roda Avramovića koji je živio u Trebesinu je pop Duka. On je upisan u mletačku  zemljišnu knjigu izrađenu 1690., i imao je četiri člana obitelji, dva kampa i četrdeset tivolija  zemlje, kao  i vinograd. U polovici vijeka, javlja se u noti od soli familija popa Nikole sa četrnaest ukućana. Pop Nikola je bio državni paroh u trebesinjsko - sušćepanskoj parohiji, a do 1772. familija je uvećana za dva člana. U tome času paroh u Trebesinu bio je Jevto Avramović. Pop Nikola je imao sinove Jovana, sveštenika, i đakona Avrama i popa Jovana. Nota od 1777. godine uključuje već popa Jovana sa četrnaest članova, ali je paroh u ova dva sela i dalje pop Jevto. Zanimljivo je da je u 1789. godini, državni paroh u Trebesinu pop Petar Jovanović. Već 1790., pa do konca vijeka tu je pop Aleksandar Avramović koji je rukopoložen od Svetog Petra Cetinjskog.

Otac Nikola Avramović administrirao je parohiju Trebesinsko - sušćepansku i on je pomenut u oporuci gospođe Gorde Marinović, kćerke pokojnoga Mitra Naukovića, a žene Mijata Marinovića iz Sušćepana..

U vrijeme nove velike akcije za vraćanje episkopije u Dalmaciju i Boku, u sredini četrdesetih godina 18. vijeka, u vrijeme kada u Mlecima dela topaljski poslanik Marko Mirković, Jovo Nikolin Avramović bio je član uprave topaljske opštine.

Na koncu 18. vijeka ovdje, u Savini, živio je i kaluđer Partenije Avramović koji je umro u godini propasti Venecije, 1797. Visoki monaški čin nosio je i arhimandrit Georgije Avramović. Otac Georgije je bio tvrdoški arhimandrit, prije doseljenja Avramovića u Dračevicu.

Iz Trebesina bijaše i savinski kaluđer Teodosije Avramović koji je pomenut u Opštem listu tvrdoško - savinskom. Otac Joanikije (Janićije) Avramović, takođe iz ove porodice bijaše savinskim arhimandritom. On je rođen 1831., a školovao se u Zadru i Šibeniku. On se najprije zapopio, a potom primio monaški čin. Služio je u Risnu i u paštrovskim manastirima a 1870., postade nastojateljem savinskim, a potom i igumanom. Upamćen je kao vješt pjevač.   

Dužan sam, nakratko, razmotriti još nešto što se u staroj literaturi javljalo kao moguća dilema, a vezano za rod Avramovića iz Trebesina. Sačuvan je jedan dokument iz 1725. godine koji je potpisao kaluđer Leontije iz manastira Savina. Ovaj otac Leontije potpisao se kao “Leontije Rajovič”. Dokument sam objavio u zbirci ćirilskih dokumenata triju bokeških komunitadi pod vlašću Venecije sačuvanih u novskome Arhivu. Dokument je značajan i zbog toga što govori o djelatnosti, otvorenoj i nesmetanoj samoga vladike Stefana u Boki, a tokom 1725. godine, vladika Stefan bi, prema oficijelnoj slici, već stajao daleko, u progonstvu.

Otac Leontije piše nekom mletačkom zvaničniku, moguće providuru, i kazuje: “Predražajši moj gospodine i prijatelju preljubljeni; Primismo Vaš častni list, veoma bismo rad ispuniti zapovjed preuzvišenog gospodara, ma nam zabranjuju naše preše, gospodin vladika bješe spreman, da pođe u Risan, ali priđe gospodin kavaljer Palikuća moleći od strane Božije, da sutra priđemo, koliko gospodin vladika, toliko mi na Toplu,...” Dalje otac Leontije navještava mogućnost odazivanja vladike u prvoj prilici, prvoga četvrtka. Pismo je datirano 21. avgusta 1725. 

Ovdje je potpuno sigurno da je potpisnik ovoga pisma prevodiocu za ilirski (srpski) jezik Pijetru Fontani bio upravo arhimandrit Leontije Avramović. Našu napregnutu pažnju privuklo je njegovo potpisivanje “Rajovič”. Mi danas znamo da je arhimandrit Leontije, skupa sa kaluđerom Nikanorom (Rajovićem), kao predstavnik Boke Kotorske, učestvovao na velikoj skupštini pravoslavnog sveštenstva u Benkovcu 1731. godine. Ovoj skupštini prisustvovalo je dvadeset i dva poslanika iz teritorijalnog opsega provincije Dalmacije i Boke.

Pop Savo Nakićenović čak kaže, na temelju pisanja velikog crkvenog pisca Nikodima Milaša u njegovome djelu “Spisi iz istorije dalmatinsko - istrijskog vladičanstva” kako su latinski pisci, napadajući oca Leontija, nazivali ga “Nikanor”. Leontije Avramović biće određen za kandidata za arhijereja u Dalmaciji, Dubrovniku i Boki 1735., onako kako je tražila benkovačka skupština četiri godine ranije. On se, svakako, u to vrijeme zamjerio katoličkoj nadbiskupiji u Zadru.

Ova značajna skupština održana je u Benkovcu na predlog oca  Simeona Končarevića, a njeno održavanje odobrio je generalni providur Sebastijan Vendramin, koji je kasnije podržavao  zahtijeve srpskoga sveštenstva za izbor sopstvenog episkopa. Zadarski nadbiskup Većentije optuživao je povodom ključnih odluka ovoga sabora upravo arhimandrita Leontija kako je dva puta boravio u Rusiji, tamo zadobio čin, donio knjige i  novac za sebe.

Zna se, takođe, da je otac Leontije, skupa sa vladikom Stefanom, 1723. godine, isplatio jedan zaklad mitropolita hercegovačkog Gerasima. Navodi se i podatak da je otac Georgije, najvjerovatnije Avramović, u svojstvu duškog arhimandrita, 1719. godine predao srpskom patrijarhu Mojseju ostavštinu mitropolita Gerasima.

Arhamnadrit Leontije bio je bliski saradnik prognanog vladike Stefana. U jednome ugovoru manastira Savina i Dragutina i Nika Magazinovića iz 1725., kojim Magazinovići zalažu baštine na Đurđevom brdu, Savina je zastupana po ocu arhimandritu Leontiju i vladici hadži Stefanu Ljubibratiću. Zaista, otac Leontije je neprestano uz vladiku kojemu nad glavom visi odluka Središnje mletačke vlasti o progonu. Vjerovatno je da je otac Leontije, u svakome pogledu, predstavljao izbor samoga vladike Stefana, ne bi li ga ovaj Trebinjac i Trebesinjanin naslijedio na episkopskom tronu Dalmacije i Boke.