Dr Goran Ž. Komar

necvijeĆe kod trebinja

ISHODIŠTE ZNAČAJNIH HERCEGNOVSKIH PORODICA

Ovdje bih progovorio o dva bokeška - novska roda koja su ostavila neizbrisiv pečat u političkoj i crkvenoj istoriji grada Novog, a oba su potekla iz Necvijeća kod Trebinja. To su Pavkovići i Lazarevići. Taman koliko je impresivan njihov udio u istoriji Herceg - Novog i Boke, u koju su ušli na izmaku 17. vijeka, toliko je ozbiljno i neobično saznanje o potpunosti prekida istorijske memorije o realnom značaju, pa i mjestima življenja i grobovima krupnih ktitorskih porodica južne Hercegovine, s obje strane stare mletačko - turske granice. 

Godine 1935. D. D. Vuksan je objavio sadržinu jedne sveske koja se čuva u Državnom arhivu u Cetinju (vel. 21h16 cm) od četrdeset stranica koju je napisao Danilo Pavković.

On je opisao sadržaj izdijeljen u nekolika odlomka (Genealogija doma Pavkovića, Putešestvije, Nadometak i ostalo). Daje sadržinu posebnih listova, među kojima je svakako najznačajniji testament Danilov načinjen u Novome 5. januara 1810. godine kojim zavještava imovinu za školovanje mladića iz svoga mjesta.

Posebni dodatak pruža Danilove porodične prilike a ovdje pisac kaže da je rođen 17. decembra 1754. te kako mu je prvo putovanje bilo u Kotor 1765. godine. Odjeljkom kojim iznosi genealogiju Pavkovića on evocira porijeko od vojvode Dukađina i Bijeloga Pavla.

D. D. Vuksan daje prevod čitavog odlomka. Za nas je važna tvrdnja Danilova da je Dukađin vladao ''s kreposti pećkom i Đakovicom'', da je Bijeli Pavle, budući vezan za Visokog Uroša, pobjegao u Brda i da mu se porod prozvao Bjelopavlići, da je pradjed Raosav u 14. vijeku pobjegao u Trebinje u selo Necvijeće, da je njegova plemenita familija izgubila privilegije 1463. od sultana u Jajcu, a onda, 1684., prešla pod krilo mletačkog principa.

Draško, Milutin i Vujadin su prešli u Novi, a Grujica je ostao u Necvijeću. Pisac govori o njihovome porodu, kapetanu Gligoru, Pantu i Krstu, suđi Luki i drugima. Pavkovići su se u novskome opsegu kretali od poznatog sela pomorskih trgovaca Poda, do administrativnog središta Topaljske komunitadi čiji su kapetani od komunitadi bili u drugoj polovini 18. vijeka.

Istakli su se kao pomorski trgovci ozbiljnog formata, te crkveni ktitori i narodni dobrotvori. U Herceg - Novome je čuvena fondacija novskog načelnika iz 19. vijeka Aleksandra Lesa Pavkovića koji je, osim toga, imao velike zasluge za zasnivanje prve srpske pomorske škole u mjestu Srbina.

Prvobitnu zgradu na mjestu ove škole, podigao je grof Sava Vladislavić, savjetnik i ministar Petra Velikog, rodom iz Jasenika kod Gacka.

Pavkovići su u 18. vijeku obnavljali pođansku crkvu Sv. Sergija i Vakha. U prvoj polovini 19. vijeka iz ovoga roda bijahu sveštenik Drago Pavković i kaluđer manastira Savina Leontije.

Danilo Gligorov Pavković ostavio je iza sebe jednu veliku rukopisnu knjigu čiji se drugi dio čuva u Novome, koja svedoči o njegovim velikim i tegobnim stranstvovanjima i učešću u mletačkim ratovima. Ovu knjigu, ispisanu starom ćirilicom, nadavno sam u cjelosti preveo i pripremio za štampu.

Lazarevići, su tokom Morejskog rata doselili u selo Mokrine na samoj mletačko - turskoj granici. Domove su zasnovali u Donjem selu kraj crkve Sv. Đorđa. najznačajniji njihov predstavnik je konte Jovo Lazarević čije se ime nalazi na predstavci hercegovačkih i bokeških glavara i knezova mletačkom senatu iz 1701. godine. Kao i Pavkovići, nosili su titulu ''konte''. Tokom dvjestapedeset godina u Boki su davali sveštenike.

O mokrinjskim Lazarevićima je S. Nakićenović obaviješten da su doselili sa vladikom Savatijem Qubibratićem iz Necvijeća, te da slave Sv. Arhangela Mihaila.

U radnji dr J. Erdeljanovića pominju se Lazarevići među drobnjačkim bratstvima koja su formirala Drobnjake, starinom iz Banjana.

Mokrinjski Lazarevići se vezuju uz Donje Mokrine. Ukopavaju se kod crkve Sv. Đorđa. Kraj crkve, sa sjeverne strane, stoji grobnica sveštenika Lazarevića sa bogatom i finom dekorativnom plastikom.

Pored Mokrina, na prostoru Dračevice, u 18. vijeku uključeni u zemljišnu knjigu iz 1704. u Trebesinu (Lazzarovich Jovo, Lazzarovich Simo) kao i u Mojdežu (Lazzarovich Jovo alfier).

U selu Trebesin, zemljišna knjiga iz 1690. uključuje Pera (Lazzarovich Pero). Ovaj podatak iz prve mletačke zemljišne knjige koja je dovršena 1690, nosi kapitalnu važnost za istoriju dračevićkih Lazarevića, koji se, prema tradiciji, na tome prostoru, vezuju isključivo uz Mokrine. Nema sumnje, dakle, da Lazarevići u Dračevici stoje barem četiri godine prije časa koji porodično predanje, saopšteno popu S. Nakićenoviću, markira kao čas doseljenja.

Poznati su mokrinjski sveštenici Đuro, Jevto, Andrija i Jovo Lazarevići, zatim pop Obren i Krsto. Ali, još ranije, u sinđeliji mitropolita hercegovačkog Arsenija pominje se početkom 18. vijeka paroh u Necvijeću, Đeorđije Lazarević.

Jeromonah Nikodim Lazarević bio je poslednji starješina manastira Roždestva Presvete Bogorodice u hercegnovskom selu Ratiševina, nakon njegovog uništenja u slovensko - francuskim bitkama na početku 19. vijeka.

Inače, i kada bi izuzeli zaboravljene žitelje Necvijeća koji su svoju punu istorijsku afirmaciju stekli u Boki pod vlašću Venecije, morali mi pogledati na snažnu iseljeničku grupaciju iz drevne župe Korjenića, čije je sakralno jezgro u davnini sazdana crkva Sv. Arhangela Mihaila, sa nekropolom stećaka u Aranđelovu.

Iz ovoga kraja, poteli su novski Aranđelovštaci, porodice Raša, naseljene tokom Morejskoga rata u selima Žvinje i Kameno, Kujačića, naseljena u Kamenome (iz nje je vojvoda Sava Kujačić koji je učestvovao u bici na Kamenome, septembra 1687. godine kada je odbijena jedna kolona Husein Topal-paše u pokušaju deblokiranja turskog garnizona u Novome), Bakočevića - Bakoča u Kamenome i Gornjem Morinju, Stijepčića - Stijačića u Kamenome, Antunovića - Komarica u Sešćepanu (crkveni ktitori u parohiji crkve Sv. Arhiđakona Stefana u ovome selu).

Ovaj hercegovački kraj, uz samu današnju granicu sa Crnom Gorom, predstavljao je u Morejskom ratu, vrata od Hercegovine. Ne samo zbog položaja, nego i zbog velikog broja kula koje je trebalo razrušiti da bi mletačka armija krenula ka Trebinju i dublje ka istočnohercegovačkim poljima.

Može se vjerovati da su korjenićki Srbi već u prvim susretima sa odlučnim mletačkim akcijama donijeli odluku o prelasku pod krilo principovo, a svakako, neki se, kao vojvoda Sava Kujačić, dosta brzo opredjelili za mletačku službu...

HERCEGOVCI I BANAĆANI

U ISTOM KOLU

U zrenjaninskom hotelu "Vojvodina" održano je tradicionalno 10. po redu hercegovačko sijelo kojem je prisustovalo preko 400 gostiju, a po svom sadržaju i raspoloženju prevazišlo je sve dosadašnje skupove.

Poslije nastupa  muške izvorne pjevačke grupe "Zvuci sa kamena" iz Gajdobre, ženske izvorne grupe "Klek" iz Kleka i narodnih guslara Slavka Aleksića iz Beograda i Qubiše Ateljevića iz Zrenjanina goste je pozdravio domaćin ovoga susreta Rajko Bjelica.

Na poČetku sijela, u ime opravdano odsutnog vladike banatskog Nikanora sve goste i domaćine pozdravio je i uputio blagoslov arhijerejski namjesnik iz Žitišta Borko Tomić.

Dobrodošlicu gostima iz Hercegovine i svim Hercegovcima, njihovim potomcima i prijateljima Hercegovine pozdravne riječi uputio je i gradonačelnik Zrenjanina dr Mileta Mihajlov.

U ime gostiju iz Hercegovine na toploj i gostoljubivoj dobrodošlici zahvalio se načelnik Opštine Berkovići Ranko Beli Lučić istakavši veliki značaj ovakvih druženja na kojima se ljudi podsjećaju svojih korijena, ali i ostvaruju nove kontakte, nova prijateljstva i svi zajednički rade za dobrobit srpskog naroda i u Srbiji, Hercegovini i Republici Srpskoj. Pored Lučića u delegaciji su bili i predstavnici opština Trebinje i Gacko Zoran Sorajić i Jovan Kovačević, predsednik Srpskog kulturno-prosvjetnog društva "Prosvjeta" iz Sarajeva dr Dušan Jovanović, predsednik podružnice "Prosvjete" iz Bileće profesor Nikola Asanović, potpredsednik izviđača Republike Srpske Nebojša Ratković, kao i drugi gosti iz ostalih hercegovačkih opština.

Uz predsjednika Opštine Zrenjanin bili su i predsednik Opštine Žitište Dragan Milenković i predsjednik sečanjske opštine Predrag Milošević Karasi, predsjednik Društva srpskih domaćina iz Novog Sada Milan Gutić, a skup je uveličala svojim prisustvom i Borka Vučić u svojstvu predsjednika Fonda za školovanje mladih poljoprivrednika. Među gostima je bio i poznati trebinjski i beogradski pjesnik Božidar Glogovac, a isto tako i jedan od inicijatora okupljanja Hercegovaca u Vojvodini Pejo Bajčetić iz Novog Sada.

Posebno mjesto među gostima imao je 95-godišnji Mirko Obradović koji je rodom iz Sedlara, a sa porodicom se 1946. godine doselio najprije u Ravni Topolovac, gdje je proveo tridesedtak godina, a potom se preselio u Zrenjanin i još uvijek redovno čita "Glas Trebinja", "Zrenjanin" i "Politiku". Svima je poželio dobro zdravlje i dug život i još puno hercegovačkih sijela.

HercegovaČkom sijelu prisustvovale su i druge ličnosti iz političkog, javnog, kulturnog i privrednog života Zrenjanina i susjednih opština, a susreti sa gostima iz Hecegovine iskorišćeni su za razgovore i dogovore o produbljivanju saradnje između opština istočne Hercegovine i opština Srednjobanatskog upravnog okruga.

Kako se moglo čuti razgovarano je o nastavku saradnje na nivou komora u oblasti privrede, prije svega Trebinja i Zrenjanina, ali i drugih opština. Osim toga razgovarano je i  o proširenju kulturne saradnje, koja je uspostavljena prije nekoliko godina na nivou muzeja, ali i drugih kulturnih, zdravstvenih i obrazovnih ustanova. Na ovom druženju potekla je i ideja da se kroz zajedničke manifestacije žiteljima Hercegovine i žiteljima Banata što više približe veliki srpski pjesnici Ðura Jakšić, koji je pjesmama i slikom zbližavao Srbe u Hercegovini i Banatu,  i Jovan Dučić, čije je veliko djelo zadužilo čitav srpski rod. Jedna od inicijativa koja je potekla trebalo bi da se ostvari kroz sudjelovanja Hercegovaca na Liparskim susretima u Srpskoj Crnji, a Banaćana na Danima poezije Jovana Dučića u Trebinju.

Privrednici su razgovarali o saradnji ovih krajeva, jer postoje obostrani interesi, a potekao je i prijedlog da se najesen organizuje privredno-turistička manifestacija pod nazivom "Dani Banata" u Trebinju na kojem bi se uz učešće privredne komore predstavila i privreda i turizam i sve ostale karakteristike srednjeg i sjevernog Banata, a kako su gosti istakli sa posebnom pažnjom stanovnici istočne Hercegovine će dočekati ovu manifestaciju.

Udruženje Hercegovaca i prijatelja Hercegovine iz srednjeg Banata na ovom sijelu donelo je i odluku da se nagrade i troje mladih, talentovanih i izuzetno uspješnih mladih ljudi sa ovih prostora, čiji su korijeni sa hercegovačkog kamena, a koji su svojim rezultatima i uspjesima afirmisali ovu sredinu. Kompletima knjiga Jovana Dučića, Radoslava Bratića i Božidara Glogovca nagrađeni su Zoran Denda iz Međe najbolji pitomac u poslednje dvije klase na Vojnoj akademiji, koji je za ove rezultate nagrađen i zlatnom sabljom od predsjednika Republike Srbije Borisa Tadića.

Drugi dobitnik je Snežana Aćimović iz Sečnja mlada violinistkinja, učenica srednje muzičke škole "Josif Marinković" iz Zrenjanina koja je svojim talentom i izvođenjem oduševila mnoge muzičke stručnjake i zbog toga postala i član evropske filharmonije.

Treći dobitnik je mlada karatistkinja iz Kleka Anja Kapelan koja je osvojila do sada pregršt priznanja i medalja među kojima su najsjajnije zlatne medalje sa državnog i balkanskog prvenstva.

Posebno su bile zanimljive narodne nošnje iz Hercegovne koje su donele predstavnice iz Udruženja žena "Vasila" iz Trebinja, a njihova lepota i sjaj etno izraza nikoga nisu ostavili ravnodušnim.

Hercegovačko sijelo je bilo upotpunjeno i bogatim nagradama, ili bolje rečeno vrijednim darovima za ponos, na tradicionalnoj tomboli, od kojih su najvrijednije bile one kao što su boravak za dvije osobe u Motelu "Mosko"  Trebinje i u Motelu "Klinje" Gacko, sa prijevozima koje su obezbijedili "Ublaturs" iz Trebinja i "Jugoprevoz" iz Gacka, kao i gusle dar Guslarskog društva "Petar Perunović Perun" iz Zrenjanina.

U zabavnom programu za dobar štimung i veselu atmosferu bio je zadužen renomirani orkestar iz Zrenjanina "Anđin san" sa vokalnom solistkinjom Anđelijom Zorić, a program je izuzetno nadahnuto vodio poznati hercegovački novinar i publicista Milivoje Beštić, koji je bio i scenarista Hercegovačkog sijela i znatno doprinio bogatstvu njegovog sadržaja i plemenitosti. Asistirala mu je mlada studentkinja Vladana Savović iz Sečnja.

Predsjednik Udruženja Hercegovaca i prijatelja Hercegovine iz Kleka legendarni i neumorni Uroš Milojević bio je u svakom trenutku na raspolaganju svakom od gostiju, a svojom neposrednošću i plemenitim odnosom davao je ton ovom Hercegovačkom sijelu i brižno pazio na svaki detalj, pa je i njegov doprinos bio od posebnog značaja.

Ovaj izuzetan skup pomogli su i sponzori "Gomeks" iz Zrenjanina, Restoran "Stara Hercegovina" iz Beograda, "Konzul" Novi Sad, Društvo srpskih domaćina iz Beograda i Novog Sada, NIP "Glas Trebinja", DOO "Produkt" iz Zrenjanina, Motel "Mosko" Trebinje, Motel "Klinje" Gacko, SKPD "Prosvjeta" i drugi.

Druženje je potrajalo dugo u noći do jutarnjih časova, a u subotu je za goste iz Hercegovine bio priređen specijalan sadržaj.

Brodićem Nikole Spaića iz Kleka, poznatog banatskog i srpskog vinara i lađara gosti su se provozali Kanalom Dunav-Tisa-Dunav od Kleka do Melenaca, a potom su nastavili vožnju  preko Zrenjanina do ušća Begeja u Tisu.

Nezaboravni susret završio se bogatom sofrom i uz prigodne pozdravne riječi potpredsjednika Mjesne zajednice Klek Čedomira Janjića pod dvestagodišnjim hrastom na poznatom izletištu Šlajz kod Kleka.

Gosti su ispraćeni uz poziv domaćinu da što prije dođe do novog susreta i druženja u Hercegovinii uz nastavak i razgovora i učvršćivanja novih prijateljstava.   

Dušan Milićev

Stipendije za mlade studente

U ime Fonda za školovanje mladih ponjoprivrednika gospođa Borka Vučić je donijela odluku da se u narednoj školskoj godini dodijele dvije stipendije za dvoje mladih na poljoprivrednim fakultetima. Jedna stipendija pripašće jednom studentu iz istočne Hercegovne, a jedna studentu iz srednjobanatskih opština. Odluku o tome donijeće Upravni odbor Fonda.

Vilonina za SneŽanu AĆimoviĆ

Talentovana violinistkinja Snežana Aćimović i pored sjajnih rezultata još uvek nema svoju violinu, a sve svoje uspehe ostvarila je na pozjamljenim instrumentima. Kada je saznala za ovaj podatak Borka Vučić je donela odluku da se iz sredstava fonda obezbedi novac i nabavi nova violina za Snežanu Aćimović. Na taj način će Snežana imati mogućnosti da još više usavršava svoj talenat na omiljenom instrumentu.