HERCEGOVINA U DEMOGRAFSKOJ MREŽI
 

I DALJE - SAMO TREBINJE U PLUSU

Populaciono, u Istočnoj Hercegovini najzdravije je Trebinje i Nevesinje. Najviše ozbiljnih upozorenja stiže iz Kalinovika i Bileće. Hercegovina se i ranije oporavljala nakon snažnih migratornih udara. Da li proces demografske obnove zavisi samo od kretanja u privredi ili i od nekih drugih elemenata o kojima brojke ne govore ništa?

Demografski podaci vezani za cijelu BiH i dalje zabrinjavaju. Povremeni pozitivni trendovi u pojedinim opštinama nisu nikakvo pravilo, nego vjerovatno posljedica opšte demografske nastabilnosti i haotičnosti demografskih mijena.

Kako nema popisa, nema ni adekvatnih podataka. Iz demografskih tablica Zavoda za statistiku RS može se dosta toga naslutiti, ali ipak sve je to malo da bi se moglo izvesti više više korisnih zaključaka.

Otud, kad su populacione analize u pitanju, svi ostaju uglavnom na okvirnim procjenama, koje na izrazito migratornom tlu Istočne Hercegovine djeluju mnogo sumornije.

Kakvo je dakle stanje po opštinama u našem susjedstvu...

Ljubinje

Za hercegovačke prilike, Qubinje je prosječno demografski izbalansirano, mada je i tamo omjer selo-grad kritičan, naravno, na štetu sela. U 2008. godini u Qubinju je rođena samo 31 beba (samo dvije van grada), dok su umrle 32 odrasle osobe, a sklopljeno je svega 13 novih brakova, od toga 4 na selu.

 Prirodni priraštaj je negativan i znatno oscilira (2004 - minus 8, 2005 - minus 20, 2006 - minus 28, 2007 - minus 24, 2008 - minus 1).

Migracioni deficit, za hercegovački prosjek, u Qubinju nije pretjeran (2007 - minus 16, 2008 - minus 1)

Bileća

U godini 2008. u Bileći su rođene samo 94 bebe. Evidentan je polni nesklad (56 muških, 38 žesnkih). Iste godine smrtnost je bila znatno veća. Među 128 umrlih, nešto je više žena (65).

Ova statistika otkriva i još jednu, dobro poznatu pojavu. Naime, od 94 bebe, na gradskom području rođeno ih je 89, a među umrlim znatno je veći procenat onih koji su živjeli na selu (55 od ukupnih 128).

Od 2004. godine u Bileći osnovni demografski trend (priraštaj) kontinuirano je negativan (2004. minus 5, 2005 minus 27, 2006. minus 62, 2007. minus 68, 2008. minus 34.). Od ukupno 63 sklopljena braka, 14 je sklopljeno na selu.

Broj doseljenih u Bileću ne samo da nije velik (63 doseljenika 2008. godine), nego je i znatno manji od broja odseljenih (100). Iz federacije su u Bileću doselila 22, a iz drugih opština u RS 39 građana. Iz Bileće u Federaciju BiH odselilo je 30, a u druge opštine RS 70 građana.

Ovdje je riječ o unutrašoj migraciji, kojoj, naravno, treba dodati i migraciju u druge države, o kojoj nemamo podataka. Ukupan unutrašnji migracioni deficit kod Bileće je minus 28 u 2008. godini.

Gacko

Od 75 novorođenih, samo je 14 beba rođeno izvan gradskog područja. Polni omjer je izbalansiraniji, rođeno je 45 dječaka i 35 djevojčica. Broj umrlih, u istom periodu (2008. godina) znatno je veći - među 91 umrlom osobom podjednako ih je iz grada i sa sela (46-45).

Prirodni priraštaj je promjenljiv (2004 - 9, 2005 - 4, 2006 - minus 16, 2007 - minus 6, 2008 - minus 16). Od 27 sklopljenih brakova u 2008. godini, 11 je sklopljeno izvan grada.

U Gacku, migracioni trendovi nisu sasvim jasni. Godine 2007 opština Gacko imala je mali migracioni plus (5), ali 2008. godine već je zabilježen deficit od -25.

Nevesinje

U Nevesinju, u relativnom smislu, odnosi nisu kritični, koliko u drugim opštinama. Prvo, od 127 novorođenih, 51 je rođeno na selu, što je izuztno pozitivan omjer za Hercegovinu. Broj umrlih za nijansu je veći - 137. Prirodni priraštaj ni jednom nije bio pozitivan u 5 posljednjh godina (2004 - minus 37, 2005 - minus 11, 2006 - minus 14, 2007 - minus 36, 2008 - minus 10). Od 57 brakova, 24 je sklopljeno na selu.

Kad su u pitanju migracije, Nevesinje je pozitivan primjer. I 2007. i 2008. godine u Nevesinje se više doseljavalo, nego odseljavalo (2007 - 61, 2008 - 5)

Berkovići

Iako su u pitanju male cifre, u Berkovićima su osnovni demografski trendovi pozitivni. Prvo kako su Berkovići mala, po mnogo čemu specifična opština, 23 novorođenih tretira se da je rođeno van gradskog područja. Broj umrlih bio  je malo manji 18. Prirodni priraštaj na Berkovićima varira. Godina 2006. i 2007. bio je negativan, a svih drugih od 2004. pozitivan. Broj sklopljenih brakova 10, bez ijednog razvoda.

Čak i iz Berkovića više se ljudi iseljava, nego što doseljava. Migracioni deficit u 2008. godini bio je  minus 39.

Kalinovik

O depopulaciji Kalinovika odavno se govori. Na 15 novorođenih dolazi 46 umrlih. Prirodni priraštaj konstantno je negativan (2004 - minus 24, 2005 - minus 19, 2006 - minus 26, 2007 - minus 42, 2008 - minus31). U cijeloj opštini u 2008. godini sklopljeno je samo 6 novih brakova.

Kad su migracije u pitanju, trend je sličan. Godine 2007. bio je -39, a godinu kasnije 9.

Foča

I u Foči demografski deficit jasno se uočava. Novorođenih je 132 a umrlih 207. Među novorođenim samo se 24 rodilo van grada, a među umrlim polovina je sa sela. Prirodni priraštaj u Foči više je nego kritičan (2004 - minus 22, 2005 - minus 75, 2006 - minus 73, 2007 - minus 88, 2008 - minus 75). U istoj godini sklopljena su 63, a razvedeno 8 brakova.

Migracioni deficit karakterističan je i za Foču (2007.  minus 48, a godinu kasnije minus 24).

Trebinje

U Trebinju, tokom prošle godine, više se rodilo dječaka (151), nego djevojčica (139) - ukupno 290, od toga samo 19 van  grada. Prirodni priraštaj u Trebinju je takođe  kontinuirano negativan (2004 - minus 12,  2006 - minus 12, 2007 - minus 15, 2008 - minus 37). Broj sklopljenih brakova je nizak i ne bilježi velike oscilacije (2004 - 158, 2005 - 147, 2006 - 153, 2007 - 160, 2008 - 134). Inače, broj razvoda godišnje se u Trebinju kreće od 3 do 8. Izuzetak je  samo 2005. godina kada su zabilježena 22 raskinuta braka.

Unutrašnje migracije Trebinju, kao i Nevesinju, idu na ruku. Godine 2007. migracioni plus bio je 119, a 2008. malo više (133). U Trebinje je 2008. godine doselio 121 građanin iz Federacije i 162 iz drugih opština RS. Istovremeno,u Federaciju je odselilo 37, a u druge opštine RS 115 građana.

U cjelini, kada se uračuna migracija izvan BiH, i Trebinje i Nevesinje, iako na u okviru ovih statistika u plusu, podaci govore nešto drugo. Dakle, demografska stopa i dalje je regresivna, i nagovještava demografsku krizu.

Međutim, valja napomenuti da demografski trendovi imaju i svoju drugu unutrašnju logiku koja je veoma složena.

Depopulacija na nekom podruju, pod izvjesnim uslovima, može izazvati i energičniju populaciju, odnosno intenzivno naseljavanje koje uvijek ne mora biti isključiva posljedica većih razvojnih ulaganja ili boljih uslova života.

Otud, šta će se dalje dešavati u Istočnoj Hercegovini, pa i u cijeloj RS, u kojoj pozitivan prirodni priraštaj ima samo nekoliko opština, teško je reći, no razloga za brigu ima zaista mnogo. Manje-više svaka demografska analiza poziva na hitne poteze i/ili radikalne mjere.     Te.O.