KOLIKO SMO (INFORMATIČKI) PISMENI (2)

KRIZA  USPORILA RAZVOJ

Ugroženost informatičkog razvoja se ogleda prije svega u opadanju prometa informatičke opreme u prosjeku od 30  do 50 odsto u posljednjih 6 mjeseci ove godine u odnosu na isti period prošle godine i u opadanju obima posla kod velikog broja  firmi koje se bave ovom djelatnošću. Kakvo je stanje kod nas?

Na stručnim skupovima, u stručnim časopisima i medijima, pored pojedinačnih izvanrednih rezultata, prije svega, uočava se da primjena računara i razvoj savremenih informacionih sistema u privredi, javnim službama i državnim organima značajno zaostaju za potrebama i trendovima u svijetu pa čak i u našem okruženju.

Podaci nedvosmisleno pokazuju da  Bosna i Hercegovina  znatno zaostaje u razvoju informacionog društva i posebno u primjeni  informacione tehnologije  u privrednim djelatnostima i unapređivanju kvaliteta ličnog života građana.

U savremenim uslovima posjedovanje personalnog računara i korišćenje interneta su osnovna obilježja životnog standarda, jer omogućuju informisanje, učenje, zabavu, kontakt sa upravom i javnim službama i sl.

Informatički razvoj je prisutan u svim zemljama koje nastoje da stvore preduslove za održavanje konkurentnosti poslovanja, razvoj novih proizvoda i usluga, širenje tržišta, razvoj društvenih službi i unapređivanje kvaliteta ličnog života građana.

Primjena informatičkih tehnologija su svuda u svijetu prepoznate kao ključni faktor razvoja i zato se postavlja pitanje, zašto podsticanje ovih djelatnosti nije stimulisano i iskorišćeno za dinamiziranje razvoja  i kod nas.

Poznato je, da su mnoge zemlje u svijetu, upravo zahvaljujući razvoju informatike postigle dinamiziranje ukupnog razvoja (Irska, Estonija, Indija, Kina i dr.). Posljednjih godina u našem  balkanskom okruženju,  u Rumuniji, Bugarskoj Sloveniji, Hrvatskoj, pa i u Srbiji, podsticajnim mjerama države, postižu se sve veći rezultati u informatizaciji, pa time i u ukupnom razvoju. U Rumuniji građani sa nižim primanjima na svaki kupljeni računar dobijaju od države subvenciju.

Međutim, domaće  firme su u najvećem broju slučajeva ove godine u težoj finansijskoj situaciji, zbog pada prometa i obima poslovanja, spore naplate potraživanja, visokih kamatnih stopa za kredite, i sl.

Vlada i nadležni organi, polazeđi od svojih zakonskih obaveza i potrebe da se stvaraju uslovi za ukupni privredni i društveni razvoj, treba da obezbijede, da se detaljno i kompetentno prouči stanje u oblasti  informacionih tehnologija, sagledaju  posljedice  sadašnje krize i preduzmu potrebne mjere.

Šta je do sada urađeno?

Internet će smanjiti redove ispred šaltera

Elektronska uprava ne znači da svi moraju da koriste elektronske servise, nego da oni postoje kao opcija klasičnim procedurama koja može da skrati vreme i smanji troškove, istovremeno poveđavajuđi efikasnost i kvalitet usluge.

VaĐenje najrazličitijih dokumenata putem interneta, uz nekoliko klikova mišem ili podnošenje zahtjeva za posao ili vizu na isti način prije samo deset godina djelovalo je nemoguće. Ipak, danas se u mnogim zemljama veliki dio ovih poslova obavlja upravo elektronskim putem, a takozvana elektronska uprava se razvija i kod nas.

Opština Trebinje je 2005. godine krenula u proces digitalizacije, odnosno u  proces stvaranja e- uprave.

"Instaliran  je softver za digitalizaciju matičnih knjiga, koji omogućuje da građani dobiju izvod za manje od jednog minuta", kaže Dejan Janković, menadžer Centra za usluge građanima Opštine Trebinje.

Ranije je za  vađenje ovog dokumenta bilo potrebno i do 10 minuta, ako je matičar veoma vješt, ističe Janković.

"Takođe lakše se dolazi do podataka o broju rođenih, umrlih i dr. Opština je takođe  uvela i program za elektronsku pisarnicu i finansijski softver. Naredni korak  su aktivnosti na unapređenju usluga iz preduzetništva i urbanizma", pojašnjava Janković.

Web site Opštine  Trebinje, kada su u pitanju statistički pokazatelji, spada u red najposjećenijih sajtova ove vrste na prostorima Republike Srpske i BiH.

 U Republici Srpskoj sajt Opštine Trebinje se trenutno  nalazi na drugom mjestu posjećenosti (poslije Banjaluke), dok je u BiH među prvih pet sajtova iz oblasti lokalne samouprave i administartivne službe.

Inače, osim građana Trebinja, Republike Srpske i BiH, sajt Opštine Trebinje posjećuje i veliki broj posjetilaca iz preko pedest zemalja Evrope i svijeta.

Informatičko obrazovanje  u osnovnim školama  trebalo bi definisati kao temeljno znanje koje će uskoro omogućiti efikasnije savladavanje svih ostalih znanja. Fudamentalne nauke kao što su: strani jezici,  matematika, fizika, hemija, biologija, istorija, georafija itd. podrazumijevaju složena znanja i  obrazovanje iz tih nauka je dugotrajno i naporno.

Osnovno informatičko  obrazovanje podrazumijeva poznavanje najbitnijih elemenata informaciono-komunikacionih tehnologija i omogućava svakom ko ima to znanje da koristi računar na onom nivou koji je dovoljan za dalje unapređenje tog znanja, ali i vrlo efikasno sticanje znanja iz ostalih složenih oblasti pa i fundamentalnih nauka.

Kakvo je stanje u pojedinim trebinjskim osnovnim školama i kakvom opremom raspolažu  njihovi informatički kabineti.  

Iako, kako tvrdi njen direktor,  Osnovna škola Vuk Karadžić iz Trebinja ima solidno opremljen informatički kabinet,  u matičnoj školi sa 18 računara  i 4 u  područnom odjeljenju  u Petrovom Polju , nedostaje    informatička  oprema, a posebno ona novije generacije, kaže Spasa Zotović, direktor ove škole.

"Do sada  smo se na više načina  snalazili u nabaci računara, a to su većinom bile donacije, pretežno organizacija međunarodnih civilnih i vojnih misija u BiH,  a najveću donaciju nam je obezbjedila   Asocijacija Bošnjaka u Parizu, čiji je predsjednik jedan naš sugrađanin. Prilikom uvođenja nastave informatike u škole, resorno ministarstvo nam je  do sada obezbijedilo  pet računara, a edukaciju nastavničkog kadra organizovala   je naša škola. Za početak naredne godine organizovaćemo  jedan novi, mnogo ozbiljniji kurs za obuku na računaru za nastavni kadar, kako bi većina nastavnika savladala ovaj značajan  vid obrazovanja" kaže Spasa Zotović,  direktor Osnovne škole Vuk Karadžić.

Koliko su građani platežno sposobni za kupovinu kompjutera?

Kako  su računari posljednjih godina postali potreba, a ne luksuz, povećanje nezaposlenosti  i pad kupovne moći stanovništva, te kriza u bankarskom sistemu, doveli su do pada obima prodaje  računarske  opreme, potvrdio nam je Nenad Đurić, zamjenik ditektora TQ NET-a iz Trebinja.

"Ovdje je prije svega riječ o psihološkoj reakciji stanovništva na krizu. Osim toga, specifičan problem predstavljaju banke koje su smanjile kreditne plasmane. S obzirom da su krediti osnovni izvor za kupovinu trajnih dobara, nije ni čudo što je njihova prodaja smanjena. Jedan od najvećih problema jeste slaba kupovna moć stanovništva tako da je teško za jedan  računar  novac izdvojiti odjednom, pa smo se potrudili da putem kreditnih linija obuhvatimo sve kategorije stanovništva,  te da na minimalnu mjesečnu ratu, kupovinu računara učinimo svima dostupnim", kaže Đurić.

 On dodaje da su glavni klijenti   firme   fizička i pravna lica iz Trebinja i Istočne Hercegovine, te  kupci iz Crne Gore i Hrvatske jer imaju mogućnost povrata PDV-a.

"Iako je KapitalSoft  trenutno je jedina softverska firma u Istočnoj Hercegovini koja se bavi projektovanjem, pravljenjem i uvođenjem savremenih softverskih rješenja, poslednjih nekoliko mjeseci zabilježili smo pad u poslovanju - u softverskoj komponenti za 15% i hardverskoj za 30%", kaže Tomislav Ćuk direktor ove firme.

"Našim proizvodima pokrivamo informatičke potrebe velikog broja privrednih i društvenih subjekata. Pored razvoja komercijalnog  softvera, bavimo se naučno-istraživačim radom u oblasti informatičkih nauka i primjeni naprednih tehnologija, koje obezbjeđuju brzi razvoj novih aplikacija, pristupačnpost krajnjem korisnku, pouzdanost, fleksibilnost i kvalitet proizvoda. Nudimo kompletnu infromatičko-tehničku uslugu, a to je: razvoj i uvođenje softvera, prodaja i servisiranje računarske opreme, projektovanje i uvođenje računarskih mreža, konsultacije u oblasti informatike i srodnih oblasti. Nastojimo da  sa vizijom informatičke kuće koja će okupiti mlade ljude zainteresovane za softverski inžinjering i zajedno sa njima postanemo dio najtraženije i najnaprednije industrije u svijetu, a sve u cilju unapređenja poslovnih procesa čitave regije", kaže Ćuk.

"Što se tiče kupovine softvera u Trebinju, privatna preduzeća  su zainteresovanija i na njih otpada 80 procenata prometa. Pretpostavljamo  da je do pada prometa  došlo  zbog slabe platežne moći stanovništa, te prezaduženosti građana. Imamo kupaca iz susjednih država, Hrvatske i Crne Gore, posebno zbog toga što   Bosna i Hercegovini najniže  marže na hardversku opremu u regionu".

Da ekonomska kriza nije zaobišla  preduzeća koja se bave prodajom računara i računarske opreme najbolje pokazuje primjer kompanije "IT Computers", u kojoj je ove godine  pokrenut stečaj.

Manji obim poslovanja bilježe i ostala preduzeća koja se bave prodajom i servisiranjem računara. Razlog jeste, prije svega, strah građana da kupuju bilo šta osim životnih potrepština.

Kako kupiti računar?

Ukoliko želite da kupite računar, a ne možete da za to izdvojite gotov novac, preostaje vam da sredstva obezbijedite kreditnim zaduženjem.   Još uvijek postoje izvjesne nedoumice kada su u pitanju kriterijumi po kojima se kroje uslovi za kupovinu kompjutera i komponenata na odloženo plaćanje. Zato ovdje pravimo  kratak presjek trenutnog stanja, naravno, kontaktirajući veći broj prodavaca računarske opreme. Od njih smo dobili informacije u vezi s odloženim plaćanjem, a vodeće  banke pojasnile su nam svoju kreditnu politiku.

Prodavci računarske opreme potvrdili su da postoji interesovanje za kupovinu računara na odloženo plađanje, i da su gotovo svi spremni da izađu u susret ovakvim zahtjevima,  a  utisak je da je kupovina računara na taj način na granici isplativosti, budući da su kamate, i pored dužeg vremena otplate (uglavnom 12, odnosno 24 mjeseca), još uvijek prilično visoke.

Ukupna cijena računara koji se plaća odloženo, uvećava se za izvjesnu sumu, u prosjeku oko 12% osnovne cijene, na godišnjem nivou.

Iznos mjesečne rate obračunava se kao količnik cijene računara uvećane za kamatu i broj mjeseci otplate.

Isto tako, većina prodavaca korisniku omogućuje da utiče na sastav računarskih konfiguracija, odnosno da po želji i dodaje, oduzima ili mijenja predložene komponente.

Kada je riječ o kreditima, domaći prodavci računarske opreme dobro sarađuju s većinom banaka koje nude avansno plaćanje, tj. odobravaju klasične potrošačke kredite.

Kako do kredita?

Svaka finansijski zahtjevnija kupovina, poput nabavke računarske opreme, podrazumijeva podnošenje zahtjeva za kredit, i on se gotovo ni po čemu ne razlikuje od drugih potrošačkih kredita.

Da bi se dobio kredit, moraju se zadovoljiti manje-više standardni kriterijumi za procjenu kreditne sposobnosti fizičkih lica: najčešće je potrebno imati jednog do dva žiranta i stalno zaposlenje, a većina banaka zahtijeva i potpisivanje administrativne zabrane na zaradu korisnika kredita.

Da li je isplativo?

Budući da je kupovna moć stanovništva slabašna, nabavka računarske opreme na otplatu je za mnoge jedina prihvatljiva mogućnost. U prilog ovoj konstataciji ide i činjenica da je tokom proteklih  godina zabilježen značajan porast interesovanja građana za kredite.

Osnovno pitanje s kojim se suočavaju oni koji žele da nabave nov računar jeste da li se isplati kupiti računar na kredit. Nedvosmislen odgovor, nažalost, u ovom trenutku nije moguće dati.

Kupovinom računara za gotovinu, tj. plaćanjem kompletne cijene odjednom, bez sumnje se dobija najniža ukupna cijena. Većina domaćih prodavaca u svojim katalozima i u oglasima navode upravo ove cijene, ili pak uz cijenu za prodaju na odloženo plaćanje navode visinu popusta koji se ostvaruje kada se plaća gotovinski...

U cjelini to je sve.

Stimulacija odozgo za sada nema. Kako se krešu budžeti svih vrsta, teško je povjerovati da će ih biti i tokom iduće godine.

Milenko IGNJATIĆ

internet prezentcija opŠtine Trebinje

U cilju povećanja nivoa i obima komuniciranja s  javnostima, te veće transparentnosti u radu organa lokalne samouprave, Opština Trebinje je poslednjih godina preduzela niz aktivnosti.

Između ostalog, izrađena je internet prezentacija Opštine  Trebinje, koja je u funkciji od maja mjeseca 2004. godine, a redizajnirana u oktobru 2007. godine.

Sajt Opštine  prvenstveno je namjenjen građanima  Trebinja, ali i turistima, potencijalnim investitorima, te svima onima koji žele da imaju više korisnih informacija o Trebinju.

Ovom prezentacijom (veb sajtom), predstavljena je struktura  i djelatnost svih odjeljenja Administartivne službe Opštine, kao i Skupštine opštine Trebinje. Takođe, sajtom su predstavljene i procedure koje vode do bržeg ostvarenja usluga odjeljenja Administartivne službe.Uz značajan broj informacija vezanih za rad organizacionih jedinica Administrativne službe, sajt nudi i mnoštvo informacija i vijesti o dnevnim događanjima u gradu iz oblasti kulture, sporta, privrede i dr.

Informacije koje nudi sajt Opštine Trebinje redovno  se i u optimalnom roku ažuriraju.Osim ovoga, posjetiocima sajta je omogućen kontakt link, putem koga mogu postavljati pitanja nadležnim službama Opštine, kao i davati prijedloge i komentare na određene aktivnosti i rad opštinskih odjeljenja.

Redovnih anketama koje se provode putem opštinskog sajta lokalna samouprava želi da  dobije  što više informacija i mišljenja o određenim temama od interesa za građane, kako bi dobila više ideja i  mogućih smjernica za planiranje i realizaciju nekih novih akcija.

Trebinje Danas

Internet sajt TrebinjeDanas.com prema statističkim podacima, danas je najposjećeniji sajt u Istočnoj Hercegovini koji mjesečno generiše preko 60.000 posjetilaca, odnosno oko 2.000 svaki dan, kaže Milan Stanić koji uređuje ovaj sajt.

"Prema statistici sa "Google Analyticsa", jedan ulazak na sajt istovremeno znači i šest pregledanih stranica, dok se prosječan posjetilac zadrži oko tri minuta i dvadeset devet sekundi.

Daljim uvidom u statisiku može se vidjeti da najviše posjeta dolazi iz BiH, odnosno iz Trebinja, a zatim slijede Srbija, Danska, Švedska, Crna Gora i Hrvatska. Pored građana i domaćih institucija, bilježimo i posjete iz OHR-a i nekih stranih ambasada u BiH. Što se tiče starosne strukture posjetilaca, na sajt najčešće dolaze ljudi u dobi od 16 do 35 godina, zatim od 35 do 45 godina i na kraju od 10 do 16 godina. Broj posjetilaca starijih od 45 godina je zanemarljivo mali", ističe Stanić.

"Tako smo našim posjetiocima omogućili da na vrlo jednostavan način aktivno učestvuju i polemišu o svemu što se događa u našoj regiji putem forme komentara na vijesti koju imamo na sajtu. Na taj način obični ljudi mogu da izraze svoje stavove i mišljenja o stvarima koje se dešavaju u našem gradu. Takođe, posjetioci svake nedelje imaju mogućnost da izraze svoje mišljenje u anketama o aktuelnim događajima.

Odnedavno, posjetioci koji se registruju na sajt imaju i mogućnost da u okviru svoga naloga koriste opcije slične onima na Facebooku, kao što su sklapanje prijateljstava sa ostalim članovima, mini chat, slanje privatnih poruka, upload svojih fotografija itd. Nastojaćemo da u budućnosti sajt bude i bolji i korisniji lokalnoj zajednici i svim Trebinjcima koji do vijesti iz svoga grada mogu doći na ovaj način. Građani Trebinja, sudeći prema broju posjeta, već su ga prepoznali kao nezaobilaznu stavku u njihovoj svakodnevnici", kaže urednik ovog sajta.