INTERVJU - Miro Ilić, v.d. predsjednik

Trebinjskog astronomskog udruženja

tb OPSERVATORIJA - KADA?

Astronomija je jedna od rijetkih nauka koja ovdje u trebinjskom kraju ima sve uslove za razvoj gdje sunčanih dana i zvjezdanih noći ne nedostaje...

Miro Ilić, v.d. predsjednik Trebinjskog astronomskog udruženja ovako pozicionira astronomiju danas...

- Starogrčki filozofi - kosmolozi su udarili temelje savremenoj naučnoj metodologiji, srednjovjekovni astronomi su razbili mrak svog vremena, a naučnici danas primjenjuju svemirsku tehnologiju na svakodnevni život. Ovo nas uči da su astronomi u ključnim istorijskim razdobljima odigrali značajnu ulogu u prodoru ljudske misli i razvoju civilizacije.

Astronomske opservatorije širom svjeta danas raspolažu najsavremenijom posmatračkom opremom koja obećava odgovore na mnoga ključna pitanja koja postavljamo o prirodi svijeta koji nas okružuje - kako nastaju zvjezde i planete, kako se galaksije grupišu, kako evoluiraju i kakva je, u stvari, struktura i oblik čitavog Univerzuma.

Astronomija je najstarija nauka u ljudskoj istoriji i imala je važnu ulogu u mnogim, ako ne i svim civilizacijama tokom istorije. Zahvaljujući savremenim teleskopima i kosmičkim sondama, astronomija nastavlja munjeviti napredak obogaćujući, gotovo svakodnevno, naše znanje otkrićima koja oduzimaju dah.

Kod nas stanje je, manje-više, provincijsko, to nije tajna...

- Na žalost kod nas u Republici Srpskoj i BiH astronomija, kao i cijela oblast nauke, je na veoma niskom stepenu razvoja. Astronomska opservatorija danas ne postoji pa time ni profesionalni astronomi, broj astronomskih društava je, takođe, više nego skroman (samo tri, dva u RS i jedan u FBiH), broj astronoma amatera je mali, iako tu vjerovatno postoji najviše prilika za razvoj.

I ranije, u Trebinju, bilo je pokušaja da se nešto uradi, ali na tim početnim koracima se ostalo?!

- Negdje početkom 70-ih godina prošlog vijeka je pri gimnaziji postojala sekcija tehnike i neki među tadašnjim gimnazijalcima po gradskim tekstilnim prodavnicama tražili su kartonske tubuse na koje se nekad namatala roba za krojenje. Od tih tubusa i optike za naočale dužeg fokusa pravili su objektive, a od razbijenih ruskih “zenit” foto-aparata pravili su okulare.

Tako urađenim teleskopima posmatrali su Mjesec i Saturn. Ipak zbog nedostatka podrške šire zajednice taj interes se vremenom ugasio.

Sredinom 80-ih godina prošlog vijeka je postojala mala neformalna grupa astro-amatera iz Trebinja i Bileće pretplatnika časopisa „Vasiona“ koja je uspješno djelovala par godina naročito u vrijema povratka Halejeva kometa 1985. - 1986. godine.

Oni su vlastoručno izrađenim teleskopima vršili osmatranja ovog kometa, a neke njihove radove su objavili astronomski časopisi tog vremena. Ipak tokom vremena, usljed raznolikih životnih sudbina, i ova grupa se ugasila.

Kraj prošlog vijeka je donio građanski rat, a teško vrijeme poslije rata je dugo potrajalo prevagnuvši i u novi milenijum.

Tako smo dočekali međunarodnu godinu astronomije -  2009?!

- Međunarodni astronomski savez (IAU) proglasio je 2009. godinu za Međunarodnu godinu astronomije. Ta organizacija bila je glavni koordinator akcija na međunarodnom nivou.

Ova inicijativa je bila pokrenuta sa namjerom da sve stanovnike planete Zemlje podsjeti na veoma značajnu ulogu astronomije u razvoju nauke, tehnologije, obrazovanja i kulture, kao i da omogući postavljanje platforme za pravovremeno i adekvatno informisanje javnosti o najnovijim astronomskim otkrićima.

Nije bilo drugih razloga da se baš 2009. godina proglasi godinom astronomije?

- Jeste, Galileo Galilej je 1609. godine prvi put uperio teleskop ka noćnom nebu i došao do otkrića koja su zauvjek promjenila čovjekovo shvatanje svijeta: otkrio je planine i kratere na Mjesecu, četiri Jupiterova satelita, kao i to da je traka Mliječnog puta sastavljena od ogromnog broja zvjezda (koje ne vidimo golim okom kao pojedinačne zvjezde već kao magličast svjetleći trag, Mliječni Put). Godina 1609. godina zato se uzima  kao početak modernog doba u astronomiji, tj. početak teleskopske ere.

I vi ste tu godinu obilježili?

- Da koliko smo mogli. Međunarodnu godinu astronomije 2009. obilježili smo baš zbog njenog velikog doprinosa društvu i kulturi uopšte, podstičući tako sve ljude, naročito mlade naraštaje, da svoj interes usmjere ne samo ka astronomiji, već i ka svim drugim prirodnim naukama. Ovaj događaj je ponovno pobudio interesovanja za astronomiju u Trebinju.

Trebinjsko astronomsko adruženje (TAU) danas postoji, znamo da kod mladih izaziva veliki interes?

- U gradu Trebinju i široj okolini postoji nekoliko školovanih astronoma (ovdje podrazumjevam pomorce), fizičare, astronome amatere,  građane,  omladinu i djecu koju zanima astronomija.

Grupa entuzijasta je u oktobru 2009. godine osnovala astronomsko udruženje, prvo te vrste u Republici Srpskoj. Udruženje je, odmah nakon osnivanja, uspješno organzovalo posmatranja neba pod nazivom “Galilejske noći“ (26-27. oktobar) za dvije osnovne škole, J. Jovanović-Zmaj i V. Karadžić.

Posmatranja su bila u okviru programa Međunarodnog astronomskog saveza koji je, kako rekoh, 2009. godinu proglasio Međunarodnom godinom astronomije.

Više od 250 djece, nastavnika i slučajnih prolaznika, imalo je priliku da kroz teleskope članova astronomskog udruženja osmatraju detalje mjesečeve površine, planetu Jupiter i njegova četiri sjajna satelita kao i sjajnije dvojne zvijezde.

Ova prva javna posmatranja neba su pokazala da kod građanstva, a naročito kod djece vlada veliko zanimanje za astronomiju i nebeska tijela.

Trebinjsko Astronomsko Udruženje je bilo prvo koje je uspješno izvršilo program “Galilejske noći“ u čitavom regionu što je bilo popraćeno zanimanjem mnogih medija koji su izvjestili o ovome.

Šta mogu da urade astro-amateri u Trebinju? Kakve su im namjere?

- Najveća želja svakog ljubitelja astronomije i astronomskog društva jeste opservatorija. Prvi praktični radovi i veliko interesovanje javnosti su pokazali da bi za ozbiljan rad na astronomiji bilo veoma važno postojanje gradske opservatorije. U njoj bi se odvijao rad astronomskog udruženja.

Psim toga, stimilisao bi se naučno istraživački rad talentovanih učenika i studenata, i inače - razvijao bi se naučni prilaz omladine prirodi. Dalje, to ne bi bila velika opservatorija, kakve gledamo na TV, ali bi imala  značajno mjesto u školskom sistemu grada, opštine i šire sredine. Predstavljala bi obrazovni i kulturni sadržaj sa mogućnostima korištenja u nastavnom i vannastavnom procesu.

Dalje, značajno bi pomogla popularizaciji nauke i povećala nivo znanja kod omladine i građana. Kao novi kvalitativni sadržaj oplemenila bi grad i okolinu. Opservatorija bi popunila praznine koje postoje u našem gradu na naučnom planu. Moram reći, da bi opservatorija oplemenila grad i širu sredinu i značila civilizacijski pomak sa suštinskim i dalekosežnim prodorima u najznačajnije naučne i kulturne tokove svijeta.

Kao interesantan, novi sadržaj povećala bi interesovanje ljudi iz drugih krajeva zemlje i inostranstva za ovu sredinu. Bila bi značajan dodatak turističkoj ponudi grada Trebinja.

Dakle, ne bi bilo u pitanju samo pasivno posmatranje neba?

- Ne. Opservatorija bi na zadovoljavajućem stručnom nivou obezbijedila osmatranje nebeskih tijela i elektronsko fotografisanje.

Da ne govorimo koliki bi bio doprinos opservatorije realizaciji nastavnih programa, radu sa telentima (uvođenje u metodologiju naučnog rada), praktični rad učenika osnovnih i srednjih škola koji uče astronomiju, organizovanje naučno popularnih predavanja i posmatranja za građane.

Takođe, organizovala bi se i stručna predavanja, održavali bi se seminari, simpozijumi, konferencije i slično, najmanje na nivou astronoma amatera.

Pominjem i saradnju sa školama, fakultetima, institutima i drugim naučno istraživačkim organizacijama i ustanovama; saradnju sa astronomskim društvima, opservatorijama i drugim sličnim interesnim pravnim i fizičkim licima u zemlji i inostranstvu.

Osim novca, koji je uvijek najteži problem, imamo li stručne kapacitete za takve akcije?

- Imamo. uvjeren sam da Grad Trebinje i sredina imaju materijalni, stručni i naučni potencijal koji ovaj projekt može da realizuje.

Time bi se grad Trebinje svrstao u veoma mali broj gradova u regionu (jedini u RS i BiH), a veliki broj evropskih i svjetskih gradova koji ove sadržaje imaju što bi mu omogućilo novi vid saradnje i promociju na novom planu.

Govoriti o opservatoriji u jednom malom gradu, u godinama krize, bar na prvi pogled, ne djeluje pretjrano razumno?!

- Onda ne govorimo o opservatoriji nego o investiciji. Na zapadu drugi to rade, i pokazalo se da ne griješe. Opservatorije imaju ogromnu privlačnu moć, nikada nisu prazne. Dalje, ima raznih varijanti, nisu tu baš u pitanju milioni maraka, a, ako se komunicira, može se uskočiti i u međunarodne projekte koji podržavaju ovakve poduhvate. Nije nemoguće da se do opservatorije dođe i bez i jednog jedinog dinara.

A ako se nešto i uloži, nema sumnje, uloženo bi se vratilo u više vidova i načina u bližoj ili daljoj budućnosti. To je projekt za budućnost.

Te.O.

poZiv Zainteresovanim

- Nad ulazom u glavnu zgradu Astronomske opservatorije na Zvezdari u Beogradu - kaže Miro Ilić - stoji natpis na latinskom jeziku: „Omnia in numero at mensura - Sve je u broju i mjeri“. I to je istina, kako u astronomiji, tako i u životu. Što nas je više i što smo međusobno bliži i organiziraniji, to nam je svima život lakši.

Zato pozivamo zainteresovane ustanove i institucije iz zemlje i inostranstva, ako na bilo koji način mogu da pomognu realizaciu ovog projekta, da nam se jave.

Sa vašim prijedlozima, primjedbama, sugestijama i prilozima bićemo bliže ostvarenju našeg plana da napravimo opservatoriju u kojoj bi  mladi talenti dibili kutak za svoj razvoj i napredak.

- Istovremeno, pozivamo na saradnju sve ljubitelje astronomije u Trebinju i okolini. Zainteresovani mogu nazvati na broj: 066-837-194 ili pisati internetom na adresu: astro.trebinjeŽgmail.com

Astronomija je jedna od rijetkih nauka koja ovdje u trebinjskom kraju ima sve uslove za razvoj gdje sunčanih dana i zvjezdanih noći ne nedostaje.

 USKORO PLANETARIJUM

Ni u Trebiunju nije uobičajen toliki interes za jedno društvo koje je tek startovalo?

- Da - kaže Ilić - ali to je samo dokaz da za  astronomiju vlada veliki interes. To je, ponavljam, najstarija i najljepša nauka. Ovdje je potrebno istaći, da je udruženje nedugo nakon osnivanja u svom radu dobilo podršku Crkvene opštine u Trebinju i Društva prijatelja Rusije.

Zahvaljujući toj podršci, od savjetnika ruske ambasade je obećan jedan solidan teleskop kao poklon Ruske Federacije astro-amaterima Trebinja koji bi trebao biti isporučen na ljeto.

I danas je Trebinjsko astronomsko udruželje najviše zainteresirano za saradnju sa osnovnim školama. Nedavno je upriličeno posmatranje neba za učenike pod nazivom „Ljepote zimskog neba“ jednog programa u okviru godišnjeg projekta „Astronomske noći 2010“. Program je u djelo sprovela grupa mladih astronoma.

Udruženje ima stalne veze sa astronomskim društvima iz Banja Luke, Novog Sada i Beograda. Takođe, i sa profesionalnom Astronomskom opservatorijom iz Beograda, jedinoj astronomskoj instituciji u Srba. Zahvaljujući tome, udruženje trenutno radi na organiѕaciji posjete članova opservatorije sa pokretnim planetarijumom u Trebinje tokom maja.

V. Duka